Tipiṭaka
Text

Pañcavīsatima Pariccheda

Browse Tipiṭaka hierarchy
On this page

Pañcavīsatima pariccheda

Duṭṭhagāmaṇi vijayo

Duṭṭhagāmaṇirājā’tha, katvāna janasaṅgahaṃ;

CST 0.0143

Kunte dhātuṃ nidhāpetvā, sayoggabalavāhano.

Gantvā tissamahārāmaṃ, vanditvā saṅghamabravi;

‘‘Pāragaṅgaṃ gamissāmi, jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ.

Sakkātuṃ bhikkhavo detha, amhehi sahagāmino;

Maṅgalañceva rakkhā ca, bhikkhūnaṃ dassanaṃ hino.

Adāsi daṇḍakammatthaṃ, saṅgho pañcasataṃ yatī;

Bhikkhusaṅghatamādāya, tato nikkhamma bhūpati.

Sodhāpetvāna malaye, idhāgamanamañjasaṃ;

Kaṇḍulaṃ hatthimāruyha, yodhehi parivārito.

Mahatā balakāyena, yuddhāya abhinikkhami;

Mahāgāmena sambaddhā, senāgā’guttahālakaṃ.

Mahiyaṅgaṇamāgamma, chattaṃ damiḷamaggahī;

Ghātetvā damiḷe tattha, āgantvā ambatitthakaṃ.

Gaṅgā parikhāsampannaṃ, titthambadamiḷaṃ pana;

Yujjhaṃ catūhi mā sehi, katahatthaṃ mahabbalaṃ.

Mātaraṃ dassayitvāna, tena lesena aggahi;

Tatooruyha damiḷe, sattarāje mahabbale.

Ekāheneva gaṇhitvā, khemaṃ katvā mahabbalo;

Balassā’dā dhanaṃ tena, khemārāmoti vuccati.

Mahākoṭṭhantare sobbhe, doṇo gavaramaggahī;

Hālakole issariyaṃ, nāḷisobbhamhi nāḷikaṃ.

Dīghābhayagallakamhi, gaṇhi dīghābhayampi ca;

Kacchipiṭṭhe kapisīsaṃ, catumāsena aggahi.

Koṭanagare koṭañca, tato hālavahāṇakaṃ;

CST 0.0144

Vahiṭṭhe vahiṭṭhadamiḷaṃ, gāmaṇimhi ca gāmaṇiṃ.

Kumbhagāmamhi kumbhañca, nandigāmamhi nandikaṃ;

Gaṇhi khāṇuṃ khāṇugāme, dve tu tambuṇṇame pana.

Mātulaṃ bhāgineyyañca, tambauṇṇamanāmake;

Jambucaggahī soso ca, gāmo’hu taṃ tadavhayo.

‘‘Ajānitvā sakaṃsenaṃ, ghātenti sajanā’’ iti;

Sutvāna saccakiriyaṃ, akarī tattha bhūpati.

Rajjasukhāya vāyāmo, nāyaṃ mama kadācipi;

Sambuddha sāsanasseva, ṭhapanāya ayaṃ mama.

Tena saccena mesenā-kāyopagatabhaṇḍikaṃ;

Jālavaṇṇaṃva hotūti, taṃ tathevatadā ahu.

Gaṅgātīramhi damiḷā, sabbe ghātitasesakā;

Vijitaṃ nagaraṃ nāma, saraṇatthāya pāvisuṃ.

Phāsuke aṅgaṇaṭhāne, khandhāvāraṃ nivesayi;

Taṃ khandhāvāra… ṭhīti, nāmenā’hosi pākaṭaṃ.

Vijitanagaragāhatthaṃ, vīmaṃsanto narādhipo;

Disvā’yantaṃ nandimittaṃ, visajjāpesi kaṇḍulaṃ.

Gaṇhituṃ āgataṃ hatthiṃ, nandīmitto karehitaṃ;

Ubho dante pīḷayitvā, ukkuṭikaṃ nisīdayi.

Hatthinā nandimitto tu, yasmā yattha ayujjhi so;

Tasmā tattha tato gāmo, hatthiporoti vuccati.

Vīmaṃsitvā ubho rājā, vijitaṃ nagaraṃ agā;

Yodhānaṃ dakkhiṇadvāre, saṅgāmo āsi bhiṃsano.

Puratthimamhi dvāramhi, so veḷusumano pana;

Aneka saṅkhe damiḷe, assāruḷhe aghātayi.

Dvāraṃ thakesuṃ damiḷā, rājā yodhe visajjayi;

Kaṇṇulo nandimitto ca, suranimilo ca dakkhiṇe.

Mahāsoṇo ca goṭṭho ca,

CST 0.0145

Thera putto ca te tayo;

Dvāresu tīsu kammāni,

Itaresu tadā karuṃ.

Nagaraṃ taṃ tiparikhaṃ, uccapākāra gopitaṃ;

Ayokammakatadvāraṃ, arīhi duppadhaṃsiyaṃ.

Jāṇūhi ṭhatvā dāṭhāhi, bhinditvāna silāyudhā;

Iṭṭhakā ceva hatthi so, ayodvāramupāgami.

Gopuraṭṭhā tu damiḷā, khipiṃsu vividhā’yudhe;

Pakkaṃ ayoguḷañceva, kathikañca silesikaṃ.

Piṭṭhiṃ khitte silesamhi, dhūpāyante’tha kaṇḍulo;

Vedanaṭṭo’dakaṭhānaṃ, gantvāna tattha ogahī.

Na idaṃ surāpāṇaṃ te, ayodvāra vighāṭanaṃ;

Gaccha dvāraṃ vighāṭehi, iccāhagoṭṭhayimbaro.

So mānaṃ janayitvāna, koñcaṃ katvā gajuttamo;

Udakā uṭṭhahitvāna, thale aṭṭhāsi dappavā.

Hatthivajje viyojetvā, silesaṃ osadhaṃ akā;

Rājā āruyha hatthiṃ taṃ, kumbhe phusiyapāṇinā.

‘‘Laṃkādīpamhi sakale, rajjaṃ te tāta kaṇḍula;

Dammī’’ti taṃ tosayitvā, bhojetvā varabhojanaṃ.

Veṭhayitvā sāṭakena, kārayitvā suvammitaṃ;

Sattaguṇaṃ māhisacammaṃ, bandhetvā cammapiṭṭhiyaṃ.

Tasso’ paritelacammaṃ, dāpetvā taṃ visajjayi;

Asanīviya gajjanto, so gahetvā’paddave saha.

Padaraṃ vijjhi dāṭhāhi, ummāraṃ padasā’hani;

Saddhārabāhaṃ taṃ dvāraṃ, bhūmiyaṃ saravaṃ pati.

Gopure dabbasambhāraṃ, patantaṃ hattipiṭṭhiyaṃ;

Bāhāhi pariharitvāna, nandīmitto pavaṭṭayi.

Disvāna tassa kiriyaṃ, kaṇḍulo tuṭṭhamānaso;

CST 0.0146

Dāṭhāpīṭhanaveraṃ taṃ, chaḍḍhesi paṭhamaṃ kataṃ.

Atthano piṭṭhitoyeva, pavesatthāya kaṇḍulo;

Nivattitvāna oloki, yodhaṃ tattha gajuttamo.

‘‘Hatthinākatamaggena, nappavekkhāmahaṃ’’iti;

Nandīmitto vicintetvā, pākāraṃ hani bāhunā.

So aṭṭhārasahatthucco, patiaṭṭhusabho kira;

Oloki suranimalaṃ, anicchaṃ sopi taṃ pathaṃ.

Laṅghayitvāna pākāraṃ,

Nagarabbhantare pati;

Bhinditvā dvāramekekaṃ,

Goṭṭho soṇova pāvisi.

Hattī gahetvā rathacakkaṃ, mitto sakaṭapañjaraṃ;

Nāḷikerataruṃ goṭṭho, nimmalo khaggamuttamaṃ.

Tālarukkhaṃ mahāsoṇo, theraputto mahāgadaṃ;

Visuṃ visuṃ vīthigatā, damiḷe tattha cuṇṇayuṃ.

Vijitaṃ nagaraṃ bhetvā, catumāsena khattiyo;

Tatho girilakaṃ gantvā, giriyaṃ damiḷaṃ hani.

Gantvā mahelanagaraṃ, timahāparikhaṃ tato;

Kadamba pupphavallīhi, samantā parivāritaṃ.

Ekadvāraṃ duppavesaṃ, catumāse vasaṃ tahiṃ;

Gaṇhi mahelarājānaṃ, mantayuddhena bhūmipo.

Tato’nurādhanagaraṃ, āgacchanto mahīpati;

Khandhāvāraṃ nivesesi, paritokāsapabbataṃ.

Māsamhi jeṭṭhamūlamhi, taḷākaṃ tattha kāriya;

Jalaṃ kīḷi tahiṃ gāmo, posonanagaravhayo.

Taṃ yuddhāyāgataṃ sutvā, rājānaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ;

CST 0.0147

Amacce sannipātetvā, eḷāro āha bhūmipo.

‘‘So rājā ca sayaṃyodho,

Yodhā cassa mahūkira;

Amacco kinnu kātabbaṃ,

Kinti maññanti no ime.

Dīghajattuppabhutayo, yodhā eḷārarājino;

‘‘Suve yuddhaṃ karissāmi’’, iti te nicchayaṃ karuṃ.

Duṭṭhagāmaṇirājāpi, mantetvā mātuyā saha;

Tassā matena kāresi, dvattiṃsa balakoṭṭhake.

Rājacchattadhare tattha, ṭhapesi rājarūpake;

Abbhantare koṭṭhake tu, sayaṃ aṭṭhāsi bhūpati.

Eḷārarājā sannaddho, mahāpabbata hatthinaṃ;

Āruyha agamā tattha, sayogga balavāhano.

Saṅgāme vattamānamhi, dīghajattu mahabbalo;

Ādāya khaggaphalakaṃ, yujjhamāno bhayānako.

Hatthe aṭṭharasu’ggantvā, nabhaṃ taṃ rājarūpakaṃ;

Chinditvā asinā bhindi, paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ.

Evaṃ sesepi bhinditvā, malakoṭṭhe mahabbalo;

Ṭhitaṃ gāmaṇirājena, balakoṭṭhamupāgami.

Yodho so suranimalo, gacchantaṃ rājino’pari;

Sāvetvā attano nāmaṃ, tamakkosi mahabbalo.

Itaro ‘‘taṃ vadhissa’’nti, kuddho ākāsamuggami;

Itaro otarantassa, phalakaṃ upanāmayi.

‘‘Chindā metaṃ saphalakaṃ’’, iti cintiya so pana;

Phalakaṃ hani khaggena, taṃ muñciyi’ tarosayi.

Kappento muttaphalakaṃ, dīghajattu tahiṃ pati;

Uṭṭhāya sūranimilo, patitaṃ sattiyā’hani.

Saṅkhaṃ dhami phussadevo, senā bhijjittha dāmiḷi;

CST 0.0148

Eḷaropi nivattittha, ghātesuṃ damiḷe bahū.

Tattha vāpi jalaṃ āsi, hatānaṃ lohitā vilaṃ;

Tasmā kulatthavā pīti, nāmato vissutaṃ ahu.

Carāpetvā tahiṃ bheriṃ, duṭṭhagāmaṇi bhūpati;

‘‘Na hanissatu eḷāraṃ, maṃmuñciya paro’’iti.

Sannaddho sayamāruyha, sannaddhaṃ kaṇḍulaṃ kariṃ;

Eḷāraṃ anubandhanto, dakkhiṇadvāramāgami.

Puradakkhiṇadvāramhi, ubho yujjhiṃsu bhūmipā;

Tomaraṃ khipi eḷāro, gāmaṇi tamavañcayi.

Vijjhāpesi ca dantehi, taṃ hatthiṃ sakahatthinā;

Tomaraṃ khipi eḷāraṃ, sahatthi tattha so pati.

Tato vijitasaṅgāmo, sayoggabalavāhano;

Laṃkaṃ ekātapattaṃ so, katvāna pāvisi puraṃ.

Puramhi bheriṃ cāretvā, samantā yojane jane;

Sannipātiya kāresi, pūjaṃ eḷārarājino.

Taṃ dehapatitaṭhāne, kūṭāgārena jhāpayi;

Cetiyaṃ tattha kāresi, parihāramadāsi ca.

Ajjāpi laṃkāpatino, taṃ padesasamīpagā;

Teneva parihārena, na vādāpenti tūriyaṃ.

Evaṃ dvattiṃsa damiḷa, rājāno duṭṭhagāmaṇi;

Gaṇhitvā ekacchattena, laṃkārajjamakāsi so.

Vijite nagare bhinne, yodho so dīghajattuko;

Eḷārassa nivedetvā, bhāgineyyassa yodhataṃ.

Tassa halluka nāmassa, bhāgineyyassa attano;

Pesayī cāgamatthāya, tassa sutvāna halluko.

Eḷāradaḍḍhadivasā, sattame divase idha;

Purisānaṃ sahassehi, saṭṭhiyā saha otari.

Otiṇṇo so suṇitvāpi, patanaṃ tassa rājino;

‘‘Yujjhissāmī’’ti lajjāya, mahātitthaṃ idhāgamā.

Khandhāvāraṃ nivesesi, gāme koḷambahālake;

CST 0.0149

Rājā tassā’gamaṃ sutvā, yuddhāya abhinikkhami.

Yuddhasannaha sannaddho, hatthimāruyha kaṇḍulaṃ;

Hatthassa rathayo dhehi, pantīhi ca anunako.

Ummādaphusso devo so, dīpe aggadhanuggaho;

Dasaḍḍhāyudhasanaddho, sesayodhā ca anvaguṃ.

Pavatte tumūle yuddhe, sannaddho bhalluko tahiṃ;

Rājābhimukha māyāsi, nāgarājā tu kaṇḍulo.

Taṃ vegamandibhāvatthaṃ, paccosakki saniṃ saniṃ;

Senāpi saddhiṃ teneva, paccosakki saniṃ saniṃ.

Rājāha ‘‘pubbe yuddhesu, aṭṭhavīsatiyā ayaṃ;

Na paccosakki kiṃ etaṃ, phussadevā’’ti āha so.

Jayo no paramo deva, jayabhūmi mayaṃ gajo;

Paccosakkati pekkhanto, jayaṭhānamhi ṭhassati.

Nāgo’tha paccosakkitvā, phussadevassa passato;

Mahāvihārasīmante, aṭṭhāsi suppatiṭṭhito.

Tatraṭṭhito nāgarājā, bhalluko damiḷo tahiṃ;

Rājābhimukhamāgantvā, uppaṇḍesi mahīpati.

Mukhaṃ pidhāya khaggena, rājā akkosi taṃ pana;

‘‘Rañño mukhamhi pātemi’’, iti kaṇḍañca so khipi.

Āhacca so khaggatalaṃ, kaṇḍo papati bhūmiyaṃ;

‘‘Mukhe viddho’’ti saññāya, ukkaṭṭhiṃ bhalluko akā.

Rañño pacchā nisinno bho, phussadevo mahabbalo;

Kaṇḍa khipimukhe tassa, ghaṭṭento rājakuṇḍalaṃ.

Rājānaṃ pādato katvā, patamānassa tassa tu;

Khipitvā aparaṃ kaṇḍaṃ, vijjhitvā tassa jaṇḍukaṃ.

Rājānaṃ sīsato katvā, pātesī lahuhatthako;

Bhalluke patite tasmiṃ, jayanādo pavattatha.

Phussadevo tahiṃyeva, ñāpetuṃ dosa mattano;

CST 0.0150

Kaṇḍavalliṃ sakaṃ chetvā, pasataṃ lohitaṃ sayaṃ.

Radhaññā dassesi taṃ disvā, rājā taṃ pucchi‘‘kiṃ’’iti;

Rāja daṇḍo kato meti, so avoca mahīpati.

Kodho dosoti vuttova,

Āha kuṇḍala ghaṭṭanaṃ;

Adosaṃ dosamaññāya,

Kimetaṃ kari bhātika.

Iti vatvā mahārājā, kataññu idha māha ca;

‘‘Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ, sakkāro hessate mahā.

Ghātetvā damiḷe sabbe, rājā laddhajayo kato;

Pāsāda talamāruyha, sīhāsanagato tahiṃ.

Nāṭakāmacca majjhamhi, phussadevassa taṃ saraṃ;

Āṇāpetvā ṭhapāpetvā, puṃkhena ujukaṃ tale.

Kahāpaṇehi kaṇḍaṃ taṃ, āsitte’yu parūpari;

Chādāpetvā dāpesi, phussadevassa taṃ khaṇe.

Narindapāsādatale, narindotha alaṅkate;

Sugandhadīpujjalite, nānāgandhasamāyute.

Nāṭaka janayogena, accharāhi ca bhūsite;

Anagghattharaṇatthiṇṇe, muduke sayane subhe.

Sayito sirisampattiṃ, mahatiṃ apipekkhiya;

Kataṃ akkhobhiṇighātaṃ, saranto na sukhaṃ labhi.

Yiyaṅgudīpe arahanto, ñatvā taṃ tassatakkitaṃ;

Aṭṭhā’rahante pāhesuṃ, tamassāsetumissaraṃ.

Āgamma te majjhāyāme, rāja dvāramhi otaruṃ;

Nivedi tabbhāgamanā, pāsāda talemāruhuṃ.

Vanditvā te mahārāja, nisīdāpiya āsane;

CST 0.0151

Katvā vividhasakkāraṃ, pucchi āgatakāraṇaṃ.

Piyaṅgudīpe saṅghena, pesitaṃ manujādhipa;

Tamassā sayituṃ amhe, iti rājā punā’hate.

‘‘Kathaṃ nu bhante assāso, mama hessati yena me;

Akkhobhiṇimahāsena, ghāto kārāpito’’iti.

‘‘Saggamaggantarāyo ca, natthi te tena kammunā;

Dīyaḍḍhamanujā ce’ttha, ghātitā manujādhipa.

Saraṇesu ṭhito eko, pañcasīlepi cā’paro;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, sesā pasusamāmatā.

Jotayissasi ceva tvaṃ, bahudhā buddhasāsanaṃ;

Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ, vinodaya narissara.

Iti vutto mahārājā, tehi assāsamāgato;

Vanditvā te visajjetvā, sayito puna cintayi.

Vinā saṅghena āhāraṃ, mābhuñjetha kadācipi’’;

Iti mātāpitā’hāre, sapiṃsu dahare’ vano.

Adatvā bhikkhusaṅghassa, bhuttaṃ atthi nukho iti;

Addasa pātarāsamhi, ekaṃ maricavaṭṭikaṃ.

Saṅghassa aṭṭhapetvāva paribhuttaṃ satiṃ vinā;

Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me, kattabbanti ca cintayi.

Ete tenekakoṭi idha manujagaṇe ghātite cintayitvā,

Kāmānaṃ hetu etaṃ manasi ca kayirā sādhu ādīnavaṃ taṃ;

Sabbesaṃ ghātaniṃ taṃ manasi ca kayirā’ niccataṃ sādhu sādhu,

Evaṃ dukkhā pamokkhaṃ subhagati mahavā pāpuṇeyyā’cīrenāti.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Duṭṭhagāmaṇivijayo nāma

Pañcavīsatimo paricchedo.