Tipiṭaka
Text

Paññā-Niddesa

Paññā-niddesa

Paññaṃ pathamamesehi,

CST 0.0144

Paññā-balaṃ bahuttamaṃ;

Kula-putta balaṃ paññā,

Kiṃhināma na sādhyati.

Aneka-saṃsayucchedi,

CST 0.0146

Parokkhatthassa dassakaṃ;

Sabbassa locanaṃ satthaṃ,

Yassa natthyandhameva so.

Paññā sutaṃ vinicchindi,

CST 0.0148

Kitti-siloka-vaḍḍhanī;

Paññāsahito naro idha,

Api sukhānivindati.

Sabbaññubuddha-pacceka,

CST 0.0149

Catusacca-sutā iti;

Catu-buddhesu ekova,

Bahussuto naro bhave.

Lekhacheko vācacheko,

CST 0.0150

Ganthacheko suvācako;

Vidhāyakacheko sūro,

Niddukkhova sakammani.

Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,

CST 0.0152

Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;

Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,

Anvāyikā paññāvato bhavanti.

Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte,

CST 0.0154

Uggāhako ca paripucchako;

Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,

Evaṃ karo paññavā hoti macco.

Vayena yasa-pucchāhi,

CST 0.0156

Tiṭṭha-vāsena yoniso;

Sākacchā snehasaṃsevā,

Patirūpa-vāsenaca.

Etāni aṭṭhaṭhānāni,

Buddhi-visada-kāraṇā;

Yesaṃ etāni sambhonti,

Tesaṃ buddhi pabhijjati.

64.Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro. Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.

CST 0.0158

Cakkhupasāda-sampanno,

CST 0.0160

Acchimantañca passati;

Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,

Andho sabbaṃ na passati.

Passatti passo passantaṃ,

CST 0.0161

A-passantañca passati;

A-passanto a-passantaṃ,

Passantañca na passati.

Pākaṭaṃ a-paṭicchannaṃ,

CST 0.0162

Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;

Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,

Tathato ñāṇa-cakkhunā.

Sujanāsujanā sabbe,

CST 0.0164

Guṇenāpi vivekino;

Vivekaṃ na samāyanti,

A-vivekījanantike.

Yo ca uppatitaṃ atthaṃ,

CST 0.0165

Na khippamanubujjhati;

A-mittavasamanveti,

Pacchā ca anutappati.

Evaṃ mahiddhikā paññā,

CST 0.0166

Nipuṇā sādhucintinī;

Diṭṭhadhamma-hitatthāya,

Samparāya-sukhāya vā.

Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha,

CST 0.0168

Agga paññābalaṃ balaṃ;

Paññābalenupatthaddho,

Etthaṃ vindati paṇḍitto.

Yena ñāṇena bujjhanti,

CST 0.0170

Ariyā kata-kiccataṃ;

Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,

Vāyāmetha jinorasā.

Paññāratanamālassa,

CST 0.0171

Na ciraṃ vattate bhavo;

Khippaṃ dasseti amataṃ,

Na ca so rocate bhave.

Pamādamanuyuñjanti,

CST 0.0173

Bālā dummedhino janā;

Appamādañca medhāvī,

Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.

Dhana-puñña-dhī-lābhena,

CST 0.0174

Kālaṃ khiyyati paṇḍito;

Kīḷanena ca dummedho,

Niddāya kalahena vā.

Pamādaṃ appamādena,

CST 0.0176

Yadā nūdati paṇḍito;

Paññāpāsāda-māruyha,

A-soko sokiniṃ pajaṃ,

Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,

Dhīro bāle avekkhati.

Natti attasamaṃ pemaṃ,

CST 0.0178

Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;

Natthi paññāsamā ābhā,

Vuṭṭhi ve paramā sarā.

Diṭṭhe dhamme ca yo attho,

CST 0.0180

Yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro,

Paṇḍitoti pavuccati.

Na tena paṇḍito hoti,

CST 0.0181

Yāvatā bahu bhāsati;

Khemī a-verī a-bhayo,

Paṇḍitotti pavuccati.

Yamhi saccañca dhammo ca,

CST 0.0183

A-hiṃsā saṃyamo damo;

Sa ve vantamalo dhīro,

Thero iti pavuccatti.

Saka-guṇaṃ saka-dosaṃ,

CST 0.0185

Yo jānāti sapaṇḍito;

Para-guṇaṃ para-dosaṃ,

Yo jānāti sapaṇḍito.

Sati-vīriya-paññāya,

CST 0.0186

Yo karoti iriyāpathe;

So paṇḍito have bhave,

Ubhayattha-pariggaho.

Kataññū vijjā-sampanno,

CST 0.0187

Jātimā dhanavā have;

So vicāraṇa-sīlo ca,

Niddukkho paṇḍito bhave.

Sabbe kammassakā sattā,

CST 0.0189

Kammaṃ satte vibhajjati.

Yo passati paccakkhatthaṃ,

Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;

Pacchimova pūjanīyo,

Ubhayattha-sudiṭṭhattā.

Appena anavajjena,

CST 0.0191

Santuṭṭho sulabhena ca;

Mattaññū subharo hutvā,

Careyya paṇḍito naro.

Attānameva pathamaṃ,

CST 0.0192

Patirūpe nivesaye;

Athaññamanusāseyya,

Na kilisseyya paṇḍito.

Uttama-parisāya ve,

CST 0.0193

Utttamaṃ vācamuttamo;

Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ,

Sā anagghyā lokattaye.

Paṇḍitassa subhāsittaṃ,

CST 0.0194

Paṇḍitova sujāniyā;

Dummedho taṃ na jānāti,

Dhīro dhīraṃ mamāyati.

Yena kenaci vaṇṇena,

CST 0.0196

Paro labhati rūppanaṃ;

Attho vācāya ce hoti,

Taṃ na bhāseyya paṇḍito.

Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ,

CST 0.0197

Mukhaṃ hotītti no vade;

Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,

Vacanaṃ paṇḍito naro.

Para-sattitto sa-sattiṃ,

CST 0.0198

Dujjāno hi naro mite;

Ce jāne saka-sattiṃca,

Kā kathā para-sattiyā.

Katta-guṇaṃ paresaṃ yo,

CST 0.0199

Paṭikaroti paṇḍito;

Jānāti so ācikkhati,

Na bālo guṇa-māmako.

Pabhūtaṃ neva kātabbaṃ,

CST 0.0200

Bhavissaṃ neva cintaye;

Vattamānena kālena,

Vicaranti vicakkhaṇā.

Dhammesu sati icchitā,

CST 0.0201

Rasesu loṇamicchitaṃ;

Rāja-kiccesu amaccaṃ,

Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.

Khattiyo seṭṭho jane tasmiṃ,

CST 0.0203

Ye gottapaṭisārino;

Vijjā-caraṇa-sampanno,

So seṭṭho deva-mānuse.

Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho,

CST 0.0204

Ājānīyo catuppadaṃ;

Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,

Yo ca puttānamassavo.

Sātthako ca a-sammoho,

CST 0.0207

Sappāyo gocaro tathā;

Cattārimāni sikkheyyuṃ,

Sampajaññābhivaḍḍhakā.

Paññañca kho a-sussusaṃ,

CST 0.0208

Na koci adhigacchati;

Bahussutaṃ anāgamma,

Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.

Adhippāyo sudubbodho,

CST 0.0210

Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;

Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,

Garuṃ garumataṃ vidū.