Tipiṭaka
Text

12. Dvādasamo Paricchedo

Browse Tipiṭaka hierarchy
On this page

12. Dvādasamo paricchedo

Dasāvatthāvibhāgo

Iccaṭṭhārasadhā bhinnā, paṭipakkhappahānato;

Lakkhaṇākārabhedena, tividhāpi ca bhāvanā.

Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;

Bhaṅge ñāṇaṃ bhaye ñāṇaṃ, ñāṇamādīnavepi ca.

Tatheva nibbidāñāṇaṃ, ñāṇaṃ muccitukamyatā;

Paṭisaṅkhā ca saṅkhāru-pekkhāñāṇānulomakaṃ.

Iccāvatthāpabhedena, dasadhāpi vibhāvitā;

Sabhāgatthavisesena, tidhā saṅgahitā puna.

Yathābhūtaṃ nāma ñāṇattayaṃ sammasanādikaṃ;

Bhayādiñāṇaṃ tividhaṃ, nibbidāti pavuccati.

Tathā muccitukāmādi, virāgova catubbidhaṃ;

Lakkhaṇattayanijjhānavasena puna vuṭṭhitā.

Suññatañcānimittañca, tathāppaṇihitanti ca;

Sādheti maggasaṅkhātaṃ, vimokkhattayamuttamaṃ.

Iti bhāvetukāmassa, vibhāveti yathākkamaṃ;

Dasāvatthāvibhāgena, samādāya yathā kathaṃ.

Visuddho paṭhamaṃ tāva, sādhu sīlavisuddhiyā;

CST 0.0142

Upacārappanāyañca, ṭhatvā cittavisuddhiyaṃ.

Sappaccayaṃ pariggayha, nāmarūpaṃ sabhāvato;

Diṭṭhikaṅkhāvitaraṇaṃ, patvā suddhiṃ tato paraṃ.

Atītānāgate khandhe, paccuppanne ca sāsave;

Kalāpato sammasitvā, sammaseyya tilakkhaṇaṃ.

Ādānanikkhepanato,

Vayovuddhatthagāmito;

Āhāratopi ututo,

Kammato cāpi cittato.

Dhammatārūpato cāpi, rūpasattakato naye;

Kalāpato yamakato, khaṇikā paṭipāṭito.

Diṭṭhimugghāṭayanto ca, mānamugghāṭayaṃ tathā;

Nikantipariyādāno, nāmasattakato naye.

Niccā ce na nirujjheyyuṃ, na bādheyyuṃ sukhā yadi;

Vase vatteyyumattā ce, tadabhāvā na tādisā.

Sambhavanti hi saṅkhārā, sati paccayasambhave;

Tato paccayanipphannā, avassaṃ bhedagāmino.

Tadaniccā khayaṭṭhena, dukkhā nāma bhayaṭṭhato;

Anattāsārakaṭṭhena, saṅkhārāti vibhāvayaṃ.

Kālena sammase rūpaṃ, nāmaṃ kālena sammase;

Ajjhattañca bahiddhā ca, samāsabyāsato tato.

Yathopaṭṭhitabhedena, sammasanto samūhato;

Kalāpato sammasanamiti bhāveti paṇḍito.

Tassevaṃ sammasantassa, kammaññaṃ hoti mānasaṃ;

Sūpaṭṭhanti ca saṅkhārā, vodāyati ca bhāvanā.

Tato paraṃ vipassanto, pariggaṇhāti paṇḍito;

CST 0.0143

Paccuppannasabhāvānaṃ, khandhānamudayabbayaṃ.

Taṇhāsammohakammehi,

Khandhapañcakasabhāvo;

Rūpamāhārato hoti,

Phassato vedanādayo.

Viññāṇaṃ nāmarūpamhā, sambhotīti ca passato;

Tassa paccayato hoti, khandhesudayadassanaṃ.

Taṇhādīnaṃ nirodhā ca,

Nirodho hoti passato;

Tathā vīsatidhā hoti,

Tattheva vayadassanaṃ.

Nibbattivipariṇāmalakkhaṇaṃ pana passato;

Khaṇato dasadhā nesamudayabbayadassanaṃ.

Itthaṃ paññāsadhā bhedo,

Khandhānamudayabbayo;

Āyatanādibhedopi,

Yojetabbo yathārahaṃ.

Tadevamanupassanto, khandhāyatanadhātuyo;

Aniccā dukkhānattāti, bhāveti bahudhā budho.

Bhāvanāpasutassevaṃ, passato bodhipakkhiyā;

Pātubhūtā pavattanti, visesena visāradā.

Salakkhaṇaparicchinne, tilakkhaṇavavatthite;

Chando sāsavasaṅkhāre, sāradaṃ pariyesati.

Tattha pubbaṅgamaṃ hutvā, saṃpakkhandati mānasaṃ;

CST 0.0144

Saṅkappobhiniropeti, āharanto punappunaṃ.

Yathāvatthusabhāvena, tato saddhādhimuccati;

Sati sūpaṭṭhitā hoti, pariggayha sabhāvato.

Paññā sampaṭivijjhantī, samāhacca vipassati;

Paggahetvāna vāyāmo, paṭipādeti bhāvanaṃ.

Tato pītimano hoti, nipphāditamanoratho;

Pāmojjabahulo hutvā, passaddhadaratho pana.

Vikkhepuddhaccanittiṇṇo, samādhiyati niccalo;

Upekkhā bhāvanāvīthiṃ, adhiṭṭhāti tato paraṃ.

Āruḷhayoggācariyo, ājānīyaratho viya;

Vātābhāve padīpova, pasannekamukhaṭṭhitā.

Sukhumā nipuṇākārā, khuradhārāgatā viya;

Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, pavaḍḍhati vipassanā.

Sampattapaṭivedhassa,

Tassevaṃ taṃ vipassato;

Jāyateko upakleso,

Dasopaklesavatthukā.

Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho;

Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ca.

Jātesvetesu yaṃ kiñci, uḷāraṃ jātavimhayo;

Disvā vipassanāmaggā, vokkamitvā tato paraṃ.

Tamahaṃkāravikkhitto, assādento mamāyati;

Hotādhimāniko vātha, maññanto tamanuttaraṃ.

Siyā cevamupakliṭṭhā, patitā vātha bhāvanā;

CST 0.0145

Tatthevaṃ paṭisaṅkhāya, paṭivijjhati paṇḍito.

Na taṇhādiṭṭhimānehi, pariyogāhahetuto;

Lakkhaṇālambaṇattā ca, lokiyāyaṃ vipassanā.

Diṭṭhimānanikantī ca, kummaggā paripanthakā;

Maggo visuddhiyā nāma, visuddhā ca vipassanā.

Sārathīva rathaṃ bhantamiti saṅkhāya sādhukaṃ;

Paviṭṭhamaggaṃ vikkhittaṃ, sampādeti yathā pure.

Itthaṃ magge amagge ca, yāthāvapaṭivedhakaṃ;

Maggāmaggavisuddhīti, ñāṇadassanamīritaṃ.

Cetopavattanākāramiti sallakkhayaṃ budho;

Sādhukaṃ paṭivijjhanto, sukhumaṃ nipuṇaṃ tato.

Paripanthe vimocetvā, bodhetvā bodhipakkhiye;

Bhāvanaṃ paṭipādento, punadevodayabbayaṃ.

Samadhiṭṭhāya medhāvī, vipassati tilakkhaṇaṃ;

Udayabbayañāṇanti, tamīrenti tato paraṃ.

Saṅkhārānaṃ vibhūtattā, sākārānaṃ visesato;

Tilakkhaṇānaṃ diṭṭhattā, saṅkhāresu sabhāvato.

Paripanthā vimuttassa, maggāmaggavisuddhiyā;

Yathāvīthippavattassa, paṭipattivisuddhiyā.

Indriyānaṃ sutikkhattā, paripakkā vipassanā;

Udayamhā vimuccitvā, bhaṅge ṭhāti yathā kathaṃ.

Uppādo paccayāyatto, dhammānamiti nicchite;

Nirodhānugatā jāti, siddhāvassaṃ niyāmato.

Tatodayāva paṭṭhāya, atthāya sūriyo viya;

Vināsāya pavattantā, vayantevāti pekkhati.

Udayābhogamohāya, vayanticceva sabbathā;

CST 0.0146

Bhedassabhāvamārabbha, dhammesu sati tiṭṭhati.

Atītā ca niruddhāva, nirujjhissantināgatā;

Nirujjhanteva vattantā, iccevamanupassato.

Nijjharova giraggamhi, vārivoṇatapokkhare;

Padīpo viya jhāyanto, āraggeriva sāsapo.

Ātape viya ussāvo, parissāve jalaṃ viya;

Madditaṃ pheṇapiṇḍaṃva, loṇapiṇḍamivodake.

Udake daṇḍarājīva, vijjutāva valāhake;

Jalaṃ tattakapāleva, salile viya bubbuḷaṃ.

Vātabbhāhatatūlaṃva, tīraṃ pattāva vīciyo;

Phalaṃ bandhanamuttaṃva, tiṇānīva hutāvahe.

Jāyantāpi ca jiyyantā, miyyantā ca nirantaraṃ;

Nirodhāyābhidhāvantā, bhaṅgābhimukhapātino.

Vigacchantāva dissanti, khīyantantaradhāyino;

Viddhaṃsayantā saṅkhārā, patantā ca vināsino.

Bhaṅgañāṇaṃ tamakkhātaṃ, yena ñāṇena passato;

Aniccantānudhāvanti, tividhāpi vipassanā.

Udayabbayabhaṅgesu, pākaṭā hi aniccatā;

Bhayādīnavanibbede, dukkhatānattatā tato.

Itthaṃ bhaṅgamadhiṭṭhāya, passantassa tilakkhaṇaṃ;

Saṅkhārā sabhayā hutvā, samupaṭṭhanti yogino.

Vāḷamigānubaddhāva, nimmujjantā viyaṇṇave;

Amanussagahitāva, parikkhittāva verihi.

Kaṇhasappasamālīḷhā, caṇḍahatthisamuṭṭhitā;

CST 0.0147

Papātāvāṭapakkhantā, patantāva hutāvahe.

Vajjhappattā mahācorā, chijjantā viya sīsato;

Sūlamāropiyantāva, pabbatenotthaṭā viya.

Jātisaṅkaṭapakkhantā, jarābyādhinipīḷitā;

Maraṇāsanisammaddā, mahābyasanabhāgino.

Maccunabbhāhatā niccaṃ, dukkhabhārasamotthaṭā;

Sokopāyāsanissandā, paridevaparāyaṇā.

Taṇhādiṭṭhimamattena, sattā etthādhimucchitā;

Baddhā bhayena baddhāva, muttāva bhayamuttakā.

Iti saṅkhāradhammesu, bhayuppattimudikkhato;

Bhayañāṇanti bhāsanti, bhayamuttā mahesayo.

Sabhayā puna saṅkhārā, sandissanti samantato;

Ahitāvahitāniccamādīnavaṃ nirantaraṃ.

Gūthakūpaṃva kuthitaṃ, bhasmacchannova pāvako;

Sarakkhasaṃva salilaṃ, savisaṃ viya bhojanaṃ.

Vanaṃ vāḷamigākiṇṇaṃ, maggo coramahabbhayo;

Bhijjamānā mahānāvā, phalantā asanī yathā.

Āvudhākulasannaddhā, yuddhabhūmipatiṭṭhitā;

Saṅgatāva mahāsenā, ghorānatthaniyāmitā.

Rathaṃ cakkasamāruḷhaṃ, vuyhantaṃ vaḷavāmukhaṃ;

Kappuṭṭhānamahārambhaṃ, kappo pattantaro yathā.

Tathā lokā tayopete,

CST 0.0148

Mahopaddavasaṅkulā;

Ḍayhantekādasaggīhi,

Paripphandaparāyaṇā.

Mahāraññamivādittaṃ, bhavayonigatiṭṭhiti-

Sattāvāsā samībhūtā, jalitaṅgārakāsukā.

Āsīvisā mahābhūtā, vadhakā khandhapañcakā;

Cakkhādayo suññā gāmā, gocarā gāmaghātakā.

Iccānayasamākiṇṇaṃ, bhavasāgaramaṇḍalaṃ;

Leṇaṃ tāṇaṃ patiṭṭhā vā, saraṇaṃ vā na vijjati.

Etthābhirodhino bālā, vaṅkaghastāva mīnakā;

Mahāsakaṭupabbuḷhā, mahabbhayapatiṭṭhitā.

Jāyamānāva jiyyantā, nānābyasanapīḷitā;

Vipattāvaṭṭapatitā, maraṇābaddhanicchayā.

Mohandhakārapihitā, caturoghasamotthaṭā;

Vitunnā dukkhasallena, vihaññanti vighātino.

Itthañca visapupphaṃva, nānānatthaphalāvahaṃ;

Dukkhānubandhasambādhaṃ, ābādhaṃva samuṭṭhitaṃ.

Āsīvisaṃva kupitaṃ, ghoraṃ bhayanibandhanaṃ;

Asisūnaṃva sārambhaṃ, dukkhāyūhanakaṃ padaṃ.

Savidāhaparipphandapakkabandhamivodakaṃ;

Uppādañca pavattañca, nimittāyūhanaṃ tathā.

Paṭisandhiñca passantaṃ, ñāṇamādīnavaṃ mataṃ;

Tebhūmakesu tenāyamavuddhiṃ paṭivijjhati.

Bhayabheravapakkhante, bahvādīnavapaccaye;

Saṅkhāre samavekkhanto, nibbindati nirālayo.

Visaṃ jīvitukāmova, verike viya bhīruko;

CST 0.0149

Supaṇṇaṃ nāgarājāva, coraṃ viya mahaddhano.

Dukkhānusayasambādhe, bādhamāne vibhāvayaṃ;

Saṃvejeti nirānande, paripanthabhayākule.

Suddho muttakarīsaṃva, suhito vamitaṃ viya;

Suvilittova duggandhaṃ, sunhāto aṅgaṇaṃ viya.

Rāgadosaparikliṭṭhe, caturāsavapūtike;

Hīnalokāmisāsāre, saṃklesavisadūsite.

Saṅkhārepi jigucchanto, nābhinandati paṇḍito;

Tassetaṃ nandinissaṭṭhaṃ, nibbidāñāṇamabravuṃ.

Sabhayādīnave disvā, saṅkhāre puna paṇḍito;

Nibbindanto tato tehi, parimuccitumicchati.

Mīnāva kumīne baddhā, pañjare viya pakkhino;

Coro cārakabaddhova, peḷāyantova pannago.

Paṅke sanno mahānāgo, cando rāhumukhaṃ gato;

Migo yathā pāsagato, tathā saṃsāracārake.

Avijjāpariyonaddhe, khandhapañcakasanthare;

Diṭṭhijālapaṭicchanne, vipallāsaparikkhite.

Pañcanīvaraṇābaddhe, mānatthambhasamussaye;

Icchāpapātagambhīre, vipattivinipātane.

Jarābyādhisamuppāde, dhūmaketupapattike;

Kodhūpanāhadahane, sokopāyāsadhūpite.

Madappamādāvarodhe, bhavataṇhāvakaḍḍhane;

Vippayogasamuttāse, niccāpāyabhayākule.

Chālambābhihate niccaṃ, phassadvārādhikuṭṭane;

CST 0.0150

Sañcetanākāraṇike, vedanākammakāraṇe.

Anatthālāpanigghose, klesarakkhasalālite;

Maraṇārambhaniṭṭhāne, baddho muttiṃ gavesati.

Aggiṃ viya ca samphuṭṭha-masuciṃ gahitaṃ viya;

Petaṃ khāditukāmaṃva, vikkantentamivāvudhaṃ.

Mahābyasanupassaṭṭhe, saṅkhāre mottumicchato;

Muccitukamyatāñāṇamuppannanti pavuccati.

Dujjahe palibajjhante, ganthānusayasaṅgame;

Taṇhupādānagahaṇe, nandirāgānubandhane.

Diṭṭhimānamadatthaddhe, lobhapāsanirantare;

Saṃyojanamahādugge, cirakālappapañcite.

Saṅkhāre muñcataccantaṃ, āvijjhitvāva pannagaṃ;

Lakkhaṇānupanijjhāya, sukhumaṃ pana yoniso.

Majjhattagahaṇo tasmā, nirapekkhavimuttiyā;

Vaggulīvāphalaṃ rukkhaṃ, vīmaṃsati visesato.

Vihataṃ viya kappāsaṃ, vihananto punappunaṃ;

Gandhaṃ viya ca pisento, pisitaṃyeva sādhukaṃ.

Aniccā dukkhānattāti, satimā susamāhito;

Āhacca paṭivijjhanto, lakkhaṇāni vipassati.

Vipassantassa tassevaṃ, paṭisaṅkhānupassanā-

Ñāṇamiccāhu nipuṇaṃ, vicinantaṃ visāradā.

Iti sammā vipassanto, sacchikatvā tilakkhaṇaṃ;

Yathābhūtasabhāvena, tatthevamanupassati.

Aniccā vata saṅkhārā, niccāti gahitā pure;

CST 0.0151

Dukkhāva sukhato diṭṭhā, anattāva panattato.

Aniccā dukkhānattā ca, saṅkhatā puna sabbathā;

Alabbhaneyyadhammā ca, tathevākāmakāriyā.

Dhātumattā parādhīnā, attādheyyavivajjitā;

Maccudheyyavasānītā, upadhihatagocarā.

Ahaṃ mamanti vohāro, paro vātha parassa vā;

Attā vā attanīyaṃ vā, vatthuto natthi katthaci.

Yathāpi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;

Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.

Tattha kappenti attānaṃ, bālā dummedhino janā;

Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, passato natthi kiñcanaṃ.

Sukhito dukkhito vātha, puggalo nāma katthaci;

Vatthuto natthi sabbattha, saṅkhārā taṃsabhāvino.

Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;

Attāva dukkhitā hete, na tu dukkhāya kassaci.

Dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti ca;

Nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhati.

Ettha gayhūpagaṃ natthi, palāsetaṃ papañcitaṃ;

Niruddhassa samāyūhā, niratthakasamubbhavā.

Aniccā hontu saṅkhārā, dukkhitā vā mamettha kiṃ;

Anattā vāti? Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ pavattati.

Iti disvā yathābhūtaṃ, yāva bhaṅgā tato paraṃ;

Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, paripakkā vipassanā.

Avassaṃ bhaṅganiṭṭhāne, bhayādīnavanicchite;

Nibbinditvā virajjanto, paṭisaṅkhāyupekkhati.

Tattha muttakarīsaṃva, kheḷapiṇḍaṃva ujjhitaṃ;

CST 0.0152

Vissaṭṭhaparaputtaṃva, vissaṭṭhabhariyaṃ viya.

Pavattañca nimittañca, paṭisaṅkhāyupekkhato;

Sabbasaṅkhāradhammesu, gatiyonibhavesu vā.

Vāri pokkharapatteva, sūcikaggeva sāsapo;

Khittaṃ kukkuṭapattaṃva, daddulaṃva hutāvahe.

Na pasārīyatī cittaṃ, na tu sajjati bajjhati;

Ālayā patilīyanti, parivattati vaṭṭato.

Sītaṃ ghammābhitattova,

Chātajjhattova bhojanaṃ;

Pipāsitova pānīyaṃ,

Byādhitova mahosadhaṃ.

Bhīto khemantabhūmiṃva, duggatova mahānidhiṃ;

Añjasaṃ maggamuḷhova, dīpaṃ viya ca aṇṇave.

Ajarāmaramaccantaṃ, asaṅkhāramanāsavaṃ;

Sabbadukkhakkhayaṃ ṭhānaṃ, nibbānamabhikaṅkhati.

Vuṭṭhānagāminī cāyaṃ, sikhappattā vipassanā;

Sakuṇī tīradassīva, sānulomā pavattati.

Appavattamanimittaṃ, passanto pana santato;

Pakkhīva nipphalaṃ rukkhaṃ, hitvā vuṭṭhāti saṅkhatā.

Upacārasamādhīti, kāmāvacarabhāvanā;

Muttoyaṃ lokiyo maggo, pubbabhāgavipassanā.

Paripakkā kamenevaṃ, paribhāvitabhāvanā;

Pariccajantī saṅkhāre, pakkhandantī asaṅkhate.

Janetānuttaraṃ magga-māsevanavisesato;

CST 0.0153

Kaṭṭhasaṅghaṭṭanā jātā, accidhūmāva bhāsuraṃ.

Uggacchati yathādicco, purakkhatvāruṇaṃ tathā;

Vipassanaṃ purakkhatvā, maggadhammo pavattati.

Tathā pavattamāno ca, nibbānapadagocaro;

Vimokkhattayanāmena, yathārahamasesato.

Klesadūsitasantāne, abhihantvā vigacchati;

Ekacittakkhaṇuppādo, asanī viya pabbataṃ.

Pubbe vuttanayeneva, appanānayamīraye;

Pādakajjhānabhedena, jhānaṅganiyamo bhave.

Parikammopacārānu-lomasaṅkhātagocarā;

Yaṃ kiñci lakkhaṇākāraṃ, vipassantā pavattare.

Tato gotrabhu nibbāna-mālambitvāna jāyati;

Bahiddhā khandhato tasmā, vuṭṭhānanti pavuccati.

Tato maggo kilesamhā, vimuccanto pavattati;

Vuṭṭhānaṃ ubhato tasmā, khandhato ca kilesato.

Dve tathā tīṇi vā honti, phalāni ca tato paraṃ;

Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.

Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito;

Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā.

Bhāvetvā paṭhamaṃ magga-mitthamādiphale ṭhito;

Tato paraṃ pariggayha, nāmarūpaṃ yathā pure.

Kamena ca vipassanto, punadeva yathārahaṃ;

Yathānukkamamappeti, sakadāgāmiādayo.

Itthaṃ vibhattaparipākavibhāvanāyaṃ,

CST 0.0154

Buddhānubuddhaparibhāvitabhāvanāyaṃ;

Paccuddhareti bhavasāgarapāragāmī,

Maggo mahesi guṇasāgarapāragāmī.

Iccetaṃ dasavidha bhāvanāvibhāgaṃ,

Bhāvetvā paramahitāvahaṃ kamena;

Papponti padamajarāmaraṃ cirāya,

Saṃklesaṃ sakalamavassajanti dhīrā.

Iti nāmarūpaparicchede dasāvatthāvibhāgo nāma

Dvādasamo paricchedo.