521. Tesakuṇajātakaṃ (1)
‘‘Vessantaraṃ taṃ pucchāmi, sakuṇa bhaddamatthu te;
Rajjaṃ kāretukāmena, kiṃ su kiccaṃ kataṃ varaṃ’’.
‘‘Cirassaṃ vata maṃ tāto, kaṃso bārāṇasiggaho;
Pamatto appamattaṃ maṃ, pitā puttaṃ acodayi.
‘‘Paṭhameneva vitathaṃ, kodhaṃ hāsaṃ nivāraye;
Tato kiccāni kāreyya, taṃ vataṃ āhu khattiya.
‘‘Yaṃ tvaṃ tāta tapokammaṃ , pubbe katamasaṃsayaṃ;
Ratto duṭṭho ca yaṃ kayirā, na taṃ kayirā tato puna .
‘‘Khattiyassa pamattassa, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana;
Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ.
‘‘Sirī tāta alakkhī ca , pucchitā etadabravuṃ;
Uṭṭhāna vīriye pose, ramāhaṃ anusūyake.
‘‘Usūyake duhadaye, purise kammadussake;
Kālakaṇṇī mahārāja, ramati cakkabhañjanī.
‘‘So tvaṃ sabbesu suhadayo , sabbesaṃ rakkhito bhava;
Alakkhiṃ nuda mahārāja, lakkhyā bhava nivesanaṃ.
‘‘Sa lakkhīdhitisampanno, puriso hi mahaggato;
Amittānaṃ kāsipati, mūlaṃ aggañca chindati.
‘‘Sakkopi hi bhūtapati, uṭṭhāne nappamajjati;
Sa kalyāṇe dhitiṃ katvā, uṭṭhāne kurute mano.
‘‘Gandhabbā pitaro devā, sājīvā honti tādino;
Uṭṭhāhato appamajjato , anutiṭṭhanti devatā.
‘‘So appamatto akkuddho , tāta kiccāni kāraya;
Vāyamassu ca kiccesu, nālaso vindate sukhaṃ.
‘‘Tattheva te vattapadā, esāva anusāsanī;
Alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya ca’’.
‘‘Sakkhisi tvaṃ kuṇḍalini, maññasi khattabandhuni ;
Rajjaṃ kāretukāmena, kiṃ su kiccaṃ kataṃ varaṃ’’.
‘‘Dveva tāta padakāni, yattha sabbaṃ patiṭṭhitaṃ;
Aladdhassa ca yo lābho, laddhassa cānurakkhaṇā.
‘‘Amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide;
Anakkhā kitave tāta, asoṇḍe avināsake.
‘‘Yo ca taṃ tāta rakkheyya, dhanaṃ yañceva te siyā;
Sūtova rathaṃ saṅgaṇhe, so te kiccāni kāraye.
‘‘Susaṅgahitantajano, sayaṃ vittaṃ avekkhiya;
Nidhiñca iṇadānañca, na kare parapattiyā.
‘‘Sayaṃ āyaṃ vayaṃ jaññā, sayaṃ jaññā katākataṃ;
Niggaṇhe niggahārahaṃ, paggaṇhe paggahārahaṃ.
‘‘Sayaṃ jānapadaṃ atthaṃ, anusāsa rathesabha;
Mā te adhammikā yuttā, dhanaṃ raṭṭhañca nāsayuṃ.
‘‘Mā ca vegena kiccāni, karosi kārayesi vā;
Vegasā hi kataṃ kammaṃ, mando pacchānutappati.
‘‘Mā te adhisare muñca, subāḷhamadhikodhitaṃ ;
Kodhasā hi bahū phītā, kulā akulataṃ gatā.
‘‘Mā tāta issaromhīti, anatthāya patārayi;
Itthīnaṃ purisānañca, mā te āsi dukhudrayo.
‘‘Apetalomahaṃsassa, rañño kāmānusārino;
Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ.
‘‘Tattheva te vattapadā, esāva anusāsanī;
Dakkhassudāni puññakaro, asoṇḍo avināsako;
Sīlavāssu mahārāja, dussīlo vinipātiko’’ .
‘‘Apucchimha kosiyagottaṃ , kuṇḍaliniṃ tatheva ca;
Tvaṃ dāni vadehi jambuka , balānaṃ balamuttamaṃ’’.
‘‘Balaṃ pañcavidhaṃ loke, purisasmiṃ mahaggate;
Tattha bāhubalaṃ nāma, carimaṃ vuccate balaṃ.
‘‘Bhogabalañca dīghāvu, dutiyaṃ vuccate balaṃ;
Amaccabalañca dīghāvu, tatiyaṃ vuccate balaṃ.
‘‘Abhijaccabalaṃ ceva, taṃ catutthaṃ asaṃsayaṃ;
Yāni cetāni sabbāni, adhigaṇhāti paṇḍito.
‘‘Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭhaṃ, aggaṃ paññābaṃ balaṃ ;
Paññābalenupatthaddho, atthaṃ vindati paṇḍito.
‘‘Api ce labhati mando, phītaṃ dharaṇimuttamaṃ;
Akāmassa pasayhaṃ vā, añño taṃ paṭipajjati.
‘‘Abhijātopi ce hoti, rajjaṃ laddhāna khattiyo;
Duppañño hi kāsipati, sabbenapi na jīvati.
‘‘Paññāva sutaṃ vinicchinī , paññā kitti silokavaḍḍhanī ;
Paññāsahito naro idha, api dukkhe sukhāni vindati.
‘‘Paññañca kho asussūsaṃ, na koci adhigacchati;
Bahussutaṃ anāgamma, dhammaṭṭhaṃ avinibbhujaṃ.
‘‘Yo ca dhammavibhaṅgaññū , kāluṭṭhāyī matandito;
Anuṭṭhahati kālena, kammaphalaṃ tassa ijjhati .
‘‘Anāyatana sīlassa, anāyatana sevino;
Na nibbindiyakārissa, sammadattho vipaccati.
‘‘Ajjhattañca payuttassa, tathāyatanasevino;
Anibbindiyakārissa, sammadattho vipaccati.
‘‘Yogappayogasaṅkhātaṃ, sambhatassānurakkhaṇaṃ;
Tāni tvaṃ tāta sevassu, mā akammāya randhayi;
Akammunā hi dummedho, naḷāgāraṃva sīdati’’.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, puttadāresu khattiya;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mittāmaccesu khattiya;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, vāhanesu balesu ca;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, gāmesu nigamesu ca…pe….
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, raṭṭhesu janapadesu ca…pe….
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, samaṇa brāhmaṇesu ca…pe….
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, migapakkhīsu khattiya;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, dhammo ciṇṇo sukhāvaho ;
Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.
‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, saindā devā sabrahmakā;
Suciṇṇena divaṃ pattā, mā dhammaṃ rāja pāmado .
‘‘Tattheva te vattapadā, esāva anusāsanī;
Sappaññasevī kalyāṇī, samattaṃ sāma taṃ vidū’’ti.
Tesakuṇajātakaṃ paṭhamaṃ.
522. Sarabhaṅgajātakaṃ (2)
‘‘Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā, veḷuriyamuttātharukhaggabandhā ;
Rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe, kathaṃ vo jānanti manussaloke’’.
‘‘Ahamaṭṭhako bhīmaratho panāyaṃ, kāliṅgarājā pana uggatoyaṃ ;
Susaññatānaṃ isīnaṃ dassanāya, idhāgatā pucchitāyemha pañhe’’.
‘‘Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe, pathaddhuno pannaraseva cando;
Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ taṃ jānanti manussaloke’’.
‘‘Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti taṃ āhu manussaloke;
Sa devarājā idamajja patto, susaññatānaṃ isīnaṃ dassanāya’’.
‘‘Dūre sutā no isayo samāgatā, mahiddhikā iddhiguṇūpapannā;
Vandāmi te ayire pasannacitto, ye jīvalokettha manussaseṭṭhā’’.
Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ , kāyā cuto gacchati mālutena;
Ito paṭikkamma sahassanetta, gandho isīnaṃ asuci devarāja’’.
‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ, kāyā cuto gacchatu mālutena;
Vicitrapupphaṃ surabhiṃva mālaṃ, gandhañca etaṃ pāṭikaṅkhāma bhante;
Na hettha devā paṭikkūlasaññino’’.
‘‘Purindado bhūtapatī yasassī, devānamindo sakko maghavā sujampati;
Sa devarājā asuragaṇappamaddano, okāsamākaṅkhati pañha pucchituṃ.
‘‘Ko nevimesaṃ idha paṇḍitānaṃ, pañhe puṭṭho nipuṇe byākarissati;
Tiṇṇañca raññaṃ manujādhipānaṃ, devānamindassa ca vāsavassa’’.
‘‘Ayaṃ isi sarabhaṅgo tapassī , yato jāto virato methunasmā;
Āceraputto suvinītarūpo, so nesaṃ pañhāni viyākarissati’’.
‘‘Koṇḍañña pañhāni viyākarohi, yācanti taṃ isayo sādhurūpā;
Koṇḍañña eso manujesu dhammo, yaṃ vuddha māgacchati esa bhāro’’.
‘‘Katāvakāsā pucchantu bhonto, yaṃ kiñci pañhaṃ manasābhipatthitaṃ;
Ahañhi taṃ taṃ vo viyākarissaṃ, ñatvā sayaṃ lokamimaṃ parañca’’.
‘‘Tato ca maghavā sakko, atthadassī purindado;
Apucchi paṭhamaṃ pañhaṃ, yañcāsi abhipatthitaṃ’’.
‘‘Kiṃ sū vadhitvā na kadāci socati, kissappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;
Kassīdha vuttaṃ pharusaṃ khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.
‘‘Kodhaṃ vadhitvā na kadāci socati, makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.
‘‘Sakkā ubhinnaṃ vacanaṃ titikkhituṃ, sadisassa vā seṭṭhatarassa vāpi;
Kathaṃ nu hīnassa vaco khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.
‘‘Bhayā hi seṭṭhassa vaco khametha, sārambhahetū pana sādisassa;
Yo cīdha hīnassa vaco khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.
‘‘Kathaṃ vijaññā catupattharūpaṃ , seṭṭhaṃ sarikkhaṃ athavāpi hīnaṃ;
Virūparūpena caranti santo, tasmā hi sabbesaṃ vaco khametha’’.
‘‘Na hetamatthaṃ mahatīpi senā, sarājikā yujjhamānā labhetha;
Yaṃ khantimā sappuriso labhetha, khantī balassūpasamanti verā’’.
‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Yathā ahuṃ daṇḍakī nāḷikero , athajjuno kalābu cāpi rājā;
Tesaṃ gatiṃ brūhi supāpakamminaṃ, katthūpapannā isinaṃ viheṭhakā’’.
‘‘Kisañhi vacchaṃ avakiriya daṇḍakī, ucchinnamūlo sajano saraṭṭho;
Kukkuḷanāme nirayamhi paccati, tassa phuliṅgāni patanti kāye.
‘‘Yo saññate pabbajite aheṭhayi , dhammaṃ bhaṇante samaṇe adūsake;
Taṃ nāḷikeraṃ sunakhā parattha, saṅgamma khādanti viphandamānaṃ.
‘‘Athajjuno niraye sattisūle, avaṃsiro patito uddhaṃpādo ;
Aṅgīrasaṃ gotamaṃ heṭhayitvā, khantiṃ tapassiṃ cirabrahmacāriṃ.
‘‘Yo khaṇḍaso pabbajitaṃ achedayi, khantiṃ vadantaṃ samaṇaṃ adūsakaṃ;
Kalābuvīciṃ upapajja paccati, mahāpatāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ.
‘‘Etāni sutvā nirayāni paṇḍito, aññāni pāpiṭṭhatarāni cettha;
Dhammaṃ care samaṇabrāhmaṇesu, evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṃ’’.
‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;
Kathaṃvidhaṃ sappurisaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ no siri no jahāti’’.
‘‘Kāyena vācāya ca yo’dha saññato, manasā ca kiñci na karoti pāpaṃ;
Na attahetū alikaṃ bhaṇeti , tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti.
‘‘Gambhīrapañhaṃ manasābhicintayaṃ , nāccāhitaṃ kamma karoti luddaṃ;
Kālāgataṃ atthapadaṃ na riñcati, tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti.
‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro, kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;
Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ, tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti.
‘‘Etehi sabbehi guṇehupeto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;
Saṅgāhakaṃ sakhilaṃ saṇhavācaṃ, tathāvidhaṃ no siri no jahāti’’.
‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Sīlaṃ siriñcāpi satañca dhammaṃ, paññañca kaṃ seṭṭhataraṃ vadanti’’.
‘‘Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, nakkhattarājāriva tārakānaṃ;
Sīlaṃ sīrī cāpi satañca dhammo , anvāyikā paññavato bhavanti’’.
‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno labhatīdha paññaṃ;
Paññāya dānippaṭipaṃ vadehi, kathaṃkaro paññavā hoti macco’’.
‘‘Sevetha vuddhe nipuṇe bahussute, uggāhako ca paripucchako siyā;
Suṇeyya sakkacca subhāsitāni, evaṃkaro paññavā hoti macco.
‘‘ Paññavā kāmaguṇe avekkhati, aniccato dukkhato rogato ca;
Evaṃ vipassī pajahāti chandaṃ, dukkhesu kāmesu mahabbhayesu.
‘‘Sa vītarāgo pavineyya dosaṃ, mettaṃ cittaṃ bhāvaye appamāṇaṃ;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupeti ṭhānaṃ’’.
‘‘Mahatthiyaṃ āgamanaṃ ahosi, tavamaṭṭhakā bhīmarathassa cāpi;
Kāliṅgarājassa ca uggatassa, sabbesa vo kāmarāgo pahīno’’.
‘‘Evametaṃ paracittavedi, sabbesa no kāmarāgo pahīno;
Karohi okāsamanuggahāya, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.
‘‘Karomi okāsamanuggahāya, tathā hi vo kāmarāgo pahīno;
Pharātha kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ me abhisambhavetha’’.
‘‘Sabbaṃ karissāma tavānusāsaniṃ, yaṃ yaṃ tuvaṃ vakkhasi bhūripañña;
Pharāma kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.
‘‘Katāya vacchassa kisassa pūjā, gacchantu bhonto isayo sādhurūpā;
Jhāne ratā hotha sadā samāhitā, esā ratī pabbajitassa seṭṭhā’’.
‘‘Sutvāna gāthā paramatthasaṃhitā, subhāsitā isinā paṇḍitena;
Te vedajātā anumodamānā, pakkāmu devā devapuraṃ yasassino.
‘‘Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā isinā paṇḍitena;
Yo kocimā aṭṭhikatvā suṇeyya, labhetha pubbāpariyaṃ visesaṃ;
Laddhāna pubbāpariyaṃ visesaṃ, adassanaṃ maccurājassa gacche’’.
‘‘Sālissaro sāriputto, meṇḍissaro ca kassapo;
Pabbato anuruddho ca, kaccāyano ca devalo .
‘‘Anusisso ca ānando, kisavaccho ca kolito;
Nārado udāyī thero , parisā buddhaparisā;
Sarabhaṅgo lokanātho, evaṃ dhāretha jātaka’’nti.
Sarabhaṅgajātakaṃ dutiyaṃ.
523. Alambusājātakaṃ (3)
‘‘Atha bravi brahā indo, vatrabhū jayataṃ pitā;
Devakaññaṃ parābhetvā, sudhammāyaṃ alambusaṃ.
‘‘Misse devā taṃ yācanti, tāvatiṃsā saindakā;
Isippalobhane gaccha, isisiṅgaṃ alambuse.
‘‘Purāyaṃ amhe acceti , vattavā brahmacariyavā;
Nibbānābhirato vuddho , tassa maggāni āvara’’.
‘‘Devarāja kimeva tvaṃ, mameva tuvaṃ sikkhasi;
Isippalobhane gaccha, santi aññāpi accharā.
‘‘Mādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane;
Tāsampi hotu pariyāyo, tāpi yantu palobhanā’’ .
‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, santi aññāpi accharā;
Tādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane.
‘‘Na tā evaṃ pajānanti, pāricariyaṃ pumaṃ gatā;
Yādisaṃ tvaṃ pajānāsi, nāri sabbaṅgasobhane.
‘‘Tvameva gaccha kalyāṇi, itthīnaṃ pavarā casi;
Taveva vaṇṇarūpena, savasamānayissasi’’ .
‘‘Na vāhaṃ na gamissāmi, devarājena pesitā;
Vibhemi cetaṃ āsāduṃ, uggatejo hi brāhmaṇo.
‘‘Aneke nirayaṃ pattā, isimāsādiyā janā;
Āpannā mohasaṃsāraṃ, tasmā lomāni haṃsaye’’.
‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī;
Missā missitu micchantī, isisiṅgaṃ alambusā.
‘‘Sā ca taṃ vanamogayha, isisiṅgena rakkhitaṃ;
Bimbajālakasañchannaṃ, samantā aḍḍhayojanaṃ.
‘‘Pātova pātarāsamhi, udaṇhasamayaṃ pati;
Aggiṭṭhaṃ parimajjantaṃ, isisiṅgaṃ upāgami’’.
‘‘Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā;
Vicittahatthābharaṇā , āmuttamaṇikuṇḍalā .
‘‘Ādiccavaṇṇasaṅkāsā, hemacandanagandhinī;
Saññatūrū mahāmāyā, kumārī cārudassanā.
‘‘Vilaggā mudukā suddhā, pādā te suppatiṭṭhitā;
Gamanā kāmanīyā te, harantiyeva me mano.
‘‘Anupubbāva te ūrū, nāganāsasamūpamā;
Vimaṭṭhā tuyhaṃ sussoṇī, akkhassa phalakaṃ yathā.
‘‘Uppalasseva kiñjakkhā, nābhi te sādhu saṇṭhitā;
Pūrā kaṇhañjanasseva, dūrato paṭidissati.
‘‘Duvidhā jātā urajā, avaṇṭā sādhu paccudā;
Payodharā apatitā , aḍḍhalābusamā thanā.
‘‘Dīghā kambutalābhāsā, gīvā eṇeyyakā yathā;
Paṇḍarāvaraṇā vaggu, catutthamanasannibhā.
‘‘Uddhaggā ca adhaggā ca, dumaggaparimajjitā;
Duvijā nelasambhūtā, dantā tava sudassanā.
‘‘Apaṇḍarā lohitantā, jiñjūka phalasannibhā;
Āyatā ca visālā ca, nettā tava sudassanā.
‘‘Nātidīghā susammaṭṭhā, kanakabyā samocitā;
Uttamaṅgaruhā tuyhaṃ, kesā candanagandhikā.
‘‘Yāvatā kasigorakkhā, vāṇijānaṃ ca yā gati;
Isīnañca parakkantaṃ, saññatānaṃ tapassinaṃ.
‘‘Na te samasamaṃ passe, asmiṃ pathavi maṇḍale;
Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ’’.
‘‘Na pañhakālo bhaddante, kassapevaṃ gate sati;
Ehi samma ramissāma, ubho asmākamassame;
Ehi taṃ upagūhissaṃ , ratīnaṃ kusalo bhava’’.
‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī;
Missā missitumicchantī, isisiṅgaṃ alambusā’’.
‘‘So ca vegena nikkhamma, chetvā dandhaparakkamaṃ ;
Tamuttamāsu veṇīsu, ajjhappatto parāmasi;
‘‘Tamudāvatta kalyāṇī, palissaji susobhanā ;
Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṃ atha tositā.
‘‘Manasā agamā indaṃ, vasantaṃ nandane vane;
Tassā saṅkappamaññāya, maghavā devakuñjaro.
‘‘Pallaṅkaṃ pahiṇī khippaṃ, sovaṇṇaṃ sopavāhanaṃ;
Sauttaracchadapaññāsaṃ, sahassapaṭiyatthataṃ .
‘‘Tamenaṃ tattha dhāresi, ure katvāna sobhanā;
Yathā ekamuhuttaṃva, tīṇi vassāni dhārayi.
‘‘Vimado tīhi vassehi, pabujjhitvāna brāhmaṇo;
Addasāsi harita rukkhe, samantā aggiyāyanaṃ.
‘‘Navapattavanaṃ phullaṃ, kokilaggaṇaghositaṃ;
Samantā paviloketvā, rudaṃ assūni vattayi.
‘‘Na juhe na jape mante, aggihuttaṃ pahāpitaṃ;
Ko nu me pāricariyāya, pubbe cittaṃ palobhayi.
‘‘Araññe me viharato, yo me tejā ha sambhutaṃ ;
Nānāratnaparipūraṃ, nāvaṃva gaṇhi aṇṇave’’.
‘‘Ahaṃ te pāricariyāya, devarājena pesitā;
Avadhiṃ cittaṃ cittena, pamādo tvaṃ na bujjhasi’’.
‘‘Imāni kira maṃ tāto, kassapo anusāsati;
Kamalāsadisitthiyo , tāyo bujjhesi māṇava.
‘‘Ure gaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava;
Iccānusāsi maṃ tāto, yathā maṃ anukampako.
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa sāsanaṃ;
Araññe nimmanussamhi, svajja jhāyāmi ekako.
‘‘Sohaṃ tathā karissāmi, dhiratthu jīvitena me;
Puna vā tādiso hessaṃ, maraṇaṃ me bhavissati’’.
‘‘Tassa tejaṃ vīriyañca, dhitiṃ ñatvā avaṭṭhitaṃ ;
Sirasā aggahī pāde, isisiṅgaṃ alambusā.
‘‘Mā me kujjha mahāvīra, mā me kujjha mahāise;
Mahā attho mayā ciṇṇo, tidasānaṃ yasassinaṃ;
Tayā saṃkampitaṃ āsi, sabbaṃ devapuraṃ tadā’’.
‘‘Tāvatiṃsā ca ye devā, tidasānañca vāsavo;
Tvañca bhadde sukhī hohi, gaccha kaññe yathāsukhaṃ’’.
‘‘Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
Añjaliṃ paggahetvāna, tamhā ṭhānā apakkami.
‘‘Yo ca tassāsi pallaṅko, sovaṇṇo sopavāhano;
Sauttaracchadapaññāso, sahassapaṭiyatthato;
Tameva pallaṅkamāruyha, agā devāna santike.
‘‘Tamokkamiva āyantiṃ, jalantiṃ vijjutaṃ yathā;
Patīto sumano vitto, devindo adadā varaṃ’’.
‘‘Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;
Nisippalobhikā gacche, etaṃ sakka varaṃ vare’’ti.
Alambusājātakaṃ tatiyaṃ.
524. Saṅkhapālajātakaṃ (4)
‘‘Ariyāvakāsosi pasannanetto, maññe bhavaṃ pabbajito kulamhā;
Kathaṃ nu vittāni pahāya bhoge, pabbaji nikkhamma gharā sapañña’’ .
‘‘Sayaṃ vimānaṃ naradeva disvā, mahānubhāvassa mahoragassa;
Disvāna puññāna mahāvipākaṃ, saddhāyahaṃ pabbajitomhi rāja’’.
‘‘Na kāmakāmā na bhayā na dosā, vācaṃ musā pabbajitā bhaṇanti;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, sutvāna me jāyihitippasādo’’.
‘‘Vāṇijja raṭṭhādhipa gacchamāno, pathe addasāsimhi bhojaputte ;
Pavaddhakāyaṃ uragaṃ mahantaṃ, ādāya gacchante pamodamāne’’.
‘‘Sohaṃ samāgamma janinda tehi, pahaṭṭhalomo avacamhi bhīto;
Kuhiṃ ayaṃ nīyati bhīmakāyo, nāgena kiṃ kāhatha bhojaputtā.
‘‘Nāgo ayaṃ nīyati bhojanatthā , pavaddhakāyo urago mahanto;
Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, na tvaṃ rasaññāsi videhaputta.
‘‘Ito mayaṃ gantvā sakaṃ niketaṃ , ādāya satthāni vikopayitvā;
Maṃsāni bhokkhāma pamodamānā, mayañhi ve sattavo pannagānaṃ.
‘‘Sace ayaṃ nīyati bhojanatthā, pavaddhakāyo urago mahanto;
Dadāmi vo balibaddāni soḷasa, nāgaṃ imaṃ muñcatha bandhanasmā.
‘‘Addhā hi no bhakkho ayaṃ manāpo, bahū ca no uragā bhuttapubbā ;
Karoma te taṃ vacanaṃ aḷāra , mittañca no hohi videhaputta.
‘‘Tadassu te bandhanā mocayiṃsu, yaṃ natthuto paṭimokkassa pāse;
Mutto ca so bandhanā nāgarājā, pakkāmi pācīnamukho muhuttaṃ.
‘‘Gantvāna pācīnamukho muhuttaṃ, puṇṇehi nettehi palokayī maṃ;
Tadāssahaṃ piṭṭhito anvagacchiṃ, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā.
‘‘Gaccheva kho tvaṃ taramānarūpo, mā taṃ amittā punaraggahesuṃ;
Dukkho hi luddehi punā samāgamo, adassanaṃ bhojaputtāna gaccha.
‘‘Agamāsi so rahadaṃ vippasannaṃ, nīlobhāsaṃ ramaṇīyaṃ sutitthaṃ;
Samotataṃ jambuhi vetasāhi, pāvekkhi nittiṇṇabhayo patīto.
‘‘So taṃ pavissa na cirassa nāgo, dibbena me pāturahuṃ janinda;
Upaṭṭhahī maṃ pitaraṃva putto, hadayaṅgamaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇanto.
‘‘Tvaṃ mesi mātā ca pitā aḷāra, abbhantaro pāṇadado sahāyo;
Sakañca iddhiṃ paṭilābhakosmi , aḷāra passa me nivesanāni;
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa’’.
‘‘Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ, asakkharā ceva mudū subhā ca;
Nīcattiṇā apparajā ca bhūmi, pāsādikā yattha jahanti sokaṃ.
‘‘Anāvakulā veḷuriyūpanīlā, catuddisaṃ ambavanaṃ surammaṃ;
Pakkā ca pesī ca phalā suphullā, niccotukā dhārayantī phalāni.
‘‘Tesaṃ vanānaṃ naradeva majjhe, nivesanaṃ bhassarasannikāsaṃ;
Rajataggaḷaṃ sovaṇṇamayaṃ uḷāraṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.
‘‘Maṇīmayā soṇṇamayā uḷārā, anekacittā satataṃ sunimmitā;
Paripūrā kaññāhi alaṅkatābhi, suvaṇṇakāyūradharāhi rāja.
‘‘So saṅkhapālo taramānarūpo, pāsādamāruyha anomavaṇṇo;
Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ, yatthassa bhariyā mahesī ahosi.
‘‘Ekā ca nārī taramānarūpā, ādāya veḷuriyamayaṃ mahagghaṃ;
Subhaṃ maṇiṃ jātimantūpapannaṃ, acoditā āsanamabbhihāsi.
‘‘Tato maṃ urago hatthe gahetvā, nisīdayī pāmukhaāsanasmiṃ;
Idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu, bhavañhi me aññataro garūnaṃ.
‘‘Aññā ca nārī taramānarūpā, ādāya vāriṃ upasaṅkamitvā;
Pādāni pakkhālayī me janinda, bhariyāva bhattū patino piyassa.
‘‘Aparā ca nārī taramānarūpā, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā;
Anekasūpaṃ vividhaṃ viyañjanaṃ, upanāmayī bhatta manuññarūpaṃ.
‘‘Turiyehi maṃ bhārata bhuttavantaṃ, upaṭṭhahuṃ bhattu mano viditvā;
Tatuttariṃ maṃ nipatī mahantaṃ, dibbehi kāmehi anappakehi.
‘‘Bhariyā mametā tisatā aḷāra, sabbattamajjhā padumuttarābhā;
Aḷāra etāssu te kāmakārā, dadāmi te tā paricārayassu.
‘‘Saṃvaccharaṃ dibbarasānubhutvā, tadāssuhaṃ uttarimajjhabhāsiṃ ;
Nāgassidaṃ kinti kathañca laddhaṃ, kathajjhagamāsi vimānaseṭṭhaṃ’’.
‘‘Adhicca laddhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;
Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, kathajjhagamāsi vimānaseṭṭhaṃ’’.
‘‘Nādhicca laddhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ nāpi devehi dinnaṃ;
Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ’’.
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Akkhāhi me nāgarājetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ’’.
‘‘Rājā ahosiṃ magadhānamissaro, duyyodhano nāma mahānubhāvo;
So ittaraṃ jīvitaṃ saṃviditvā, asassataṃ vipariṇāmadhammaṃ.
‘‘Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ ;
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ yānamupassayañca;
Acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ, sakkacca dānāni adamha tattha .
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
Teneva me laddhamidaṃ vimānaṃ, pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ’’;
‘‘Naccehi gītehi cupetarūpaṃ, ciraṭṭhitikaṃ na ca sassatāyaṃ.
‘‘Appānubhāvā taṃ mahānubhāvaṃ, tejassinaṃ hanti atejavanto;
Kimeva dāṭhāvudha kiṃ paṭicca, hatthatta māgacchi vanibbakānaṃ .
‘‘Bhayaṃ nu te anvagataṃ mahantaṃ, tejo nu te nānvagaṃ dantamūlaṃ;
Kimeva dāṭhāvudha kiṃ paṭicca, kilesamāpajji vanibbakānaṃ’’.
‘‘Na me bhayaṃ anvagataṃ mahantaṃ, tejo na sakkā mama tehi hantuṃ ;
Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni.
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ aḷāra, uposathaṃ niccamupāvasāmi;
Athāgamuṃ soḷasa bhojaputtā, rajjuṃ gahetvāna daḷhañca pāsaṃ.
‘‘Bhetvāna nāsaṃ atikassa rajjuṃ, nayiṃsu maṃ samparigayha luddā;
Etādisaṃ dukkhamahaṃ titikkhaṃ , uposathaṃ appaṭikopayanto’’.
‘‘Ekāyane taṃ pathe addasaṃsu, balena vaṇṇena cupetarūpaṃ;
Siriyā paññāya ca bhāvitosi, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.
‘‘Na puttahetū na dhanassa hetu, na āyuno cāpi aḷāra hetu;
Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomi’’.
‘‘Tvaṃ lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu;
Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi .
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;
Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko’’.
‘‘Aḷāra nāññatra manussalokā, suddhī va saṃvijjati saṃyamo vā;
Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ’’.
‘‘Saṃvaccharo me vasato tavantike, annena pānena upaṭṭhitosmi;
Āmantayitvāna palemi nāga, cirappavuṭṭhosmi ahaṃ janinda’’.
‘‘Puttā ca dārā anujīvino ca , niccānusiṭṭhā upatiṭṭhate taṃ;
Kaccinnu taṃ nābhisapittha koci, piyañhi me dassanaṃ tuyhaṃ aḷāra’’.
‘‘Yathāpi mātū ca pitū agāre, putto piyo paṭivihito vaseyya ;
Tatopi mayhaṃ idhameva seyyo, cittañhi te nāga mayī pasannaṃ’’.
‘‘Maṇī mamaṃ vijjati lohitaṅko , dhanāharo maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
Ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketaṃ, laddhā dhanaṃ taṃ maṇimossajassu’’.
‘‘Diṭṭhā mayā mānusakāpi kāmā, asassatā vipariṇāmadhammā;
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, saddhāyahaṃ pabbajitomhi rāja.
‘‘Dumapphalānīva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā;
Etampi disvā pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo’’.
‘‘Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino;
Nāgañca sutvāna tavañcaḷāra, kāhāmi puññāni anappakāni’’.
‘‘Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino;
Nāgañca sutvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakānī’’ti.
Saṅkhapālajātakaṃ catutthaṃ.
525. Cūḷasutasomajātakaṃ (5)
‘‘Āmantayāmi nigamaṃ, mittāmacce parissaje ;
Sirasmiṃ palitaṃ jātaṃ, pabbajjaṃ dāni rocahaṃ’’.
‘‘Abhumme kathaṃ nu bhaṇasi, sallaṃ me deva urasi kappesi ;
Sattasatā te bhariyā, kathaṃ nu te tā bhavissanti’’.
‘‘Paññāyihinti etā, daharā aññampi tā gamissanti;
Saggañcassa patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmi’’.
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yassa te homahaṃ mātā;
Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi deva.
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yaṃ taṃ ahaṃ vijāyissaṃ;
Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi deva’’.
‘‘Ko nāmeso dhammo, sutasoma kā ca nāma pabbajjā;
Yaṃ no amhe jiṇṇe, anapekkho pabbajasi deva.
‘‘Puttāpi tuyhaṃ bahavo, daharā appattayobbanā;
Mañjū tepi taṃ apassantā, maññe dukkhaṃ nigacchanti’’.
‘‘Puttehi ca me etehi, daharehi appattayobbanehi;
Mañjūhi sabbehipi tumhehi, cirampi ṭhatvā vināsabhāvo’’ .
‘‘Chinnaṃ nu tuyhaṃ hadayaṃ, adu te karuṇā ca natthi amhesu;
Yaṃ no vikandantiyo , anapekkho pabbajasi deva’’.
‘‘Na ca mayhaṃ chinnaṃ hadayaṃ, atthi karuṇāpi mayhaṃ tumhesu;
Saggañca patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmi’’.
‘‘Dulladdhaṃ me āsi, sutasoma yassa te ahaṃ bhariyā;
Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi deva.
‘‘Dulladdhaṃ me āsi, sutasoma yassa te ahaṃ bhariyā;
Yaṃ me kucchipaṭisandhiṃ , anapekkho pabbajasi deva.
‘‘Paripakko me gabbho, kucchigato yāva naṃ vijāyāmi;
Māhaṃ ekā vidhavā, pacchā dukkhāni addakkhiṃ’’.
‘‘Paripakko te gabbho, kucchigato iṅgha tvaṃ vijāyassu;
Puttaṃ anomavaṇṇaṃ, taṃ hitvā pabbajissāmi’’.
‘‘Mā tvaṃ cande rudi, mā soci vanatimiramattakkhi;
Āroha varapāsādaṃ , anapekkho ahaṃ gamissāmi’’.
‘‘Ko taṃ amma kopesi, kiṃ rodasi pekkhasi ca maṃ bāḷhaṃ;
Kaṃ avajjhaṃ ghātemi , ñātīnaṃ udikkhamānānaṃ’’.
‘‘Na hi so sakkā hantuṃ, vijitāvī yo maṃ tāta kopesi;
Pitā te maṃ tāta avaca, anapekkho ahaṃ gamissāmi’’.
‘‘Yohaṃ pubbe niyyāmi, uyyānaṃ mattakuñjare ca yodhemi;
Sutasome pabbajite, kathaṃ nu dāni karissāmi’’.
‘‘Mātucca me rudantyā , jeṭṭhassa ca bhātuno akāmassa;
Hatthepi te gahessaṃ, na hi gacchasi no akāmānaṃ’’.
‘‘Uṭṭhehi tvaṃ dhāti, imaṃ kumāraṃ ramehi aññattha;
Mā me paripanthamakāsi , saggaṃ mama patthayānassa’’.
‘‘Yaṃ nūnimaṃ dadeyyaṃ pabhaṅkaraṃ, ko nu me imināttho ;
Sutasome pabbajite, kiṃ nu menaṃ karissāmi’’.
‘‘Koso ca tuyhaṃ vipulo, koṭṭhāgārañca tuyhaṃ paripūraṃ;
Pathavī ca tuyhaṃ vijitā, ramassu mā pabbaji deva’’.
‘‘Koso ca mayhaṃ vipulo, koṭṭhāgārañca mayhaṃ paripūraṃ;
Pathavī ca mayhaṃ vijitā, taṃ hitvā pabbajissāmi’’.
‘‘Mayhampi dhanaṃ pahūtaṃ, saṅkhātuṃ nopi deva sakkomi;
Taṃ te dadāmi sabbampi , ramassu mā pabbaji deva’’.
‘‘Jānāmi dhanaṃ pahūtaṃ, kulavaddhana pūjito tayā casmi;
Saggañca patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmi’’.
‘‘Ukkaṇṭhitosmi bāḷhaṃ, arati maṃ somadatta āvisati ;
Bahukāpi me antarāyā, ajjevāhaṃ pabbajissāmi’’.
‘‘Idañca tuyhaṃ rucitaṃ, sutasoma ajjeva dāni tvaṃ pabbaja;
Ahampi pabbajissāmi, na ussahe tayā vinā ahaṃ ṭhātuṃ’’.
‘‘Na hi sakkā pabbajituṃ, nagare na hi paccati janapade ca’’;
‘‘Sutasome pabbajite, kathaṃ nu dāni karissāma’’.
‘‘Upanīyatidaṃ maññe, parittaṃ udakaṃva caṅkavāramhi;
Evaṃ suparittake jīvite, na ca pamajjituṃ kālo.
‘‘Upanīyatidaṃ maññe, parittaṃ udakaṃva caṅkavāramhi;
Evaṃ suparittake jīvite, andhabālā pamajjanti.
‘‘Te vaḍḍhayanti nirayaṃ, tiracchānayoniñca pettivisayañca;
Taṇhāya bandhanabaddhā, vaḍḍhenti asurakāyaṃ’’.
‘‘Ūhaññate rajaggaṃ, avidūre pubbakamhi ca pāsāde;
Maññe no kesā chinnā, yasassino dhammarājassa’’.
‘‘Ayamassa pāsādo, sovaṇṇa pupphamālyavītikiṇṇo;
Yahi manuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Ayamassa pāsādo, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇo;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Idamassa kūṭāgāraṃ, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Idamassa kūṭāgāraṃ, sovaṇṇa pupphamālyavītikiṇṇaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Ayamassa asokavanikā, supupphitā sabbakālikā rammā;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Ayamassa asokavanikā, supupphitā sabbakālikā rammā;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Idamassa uyyānaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Idamassa uyyānaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Idamassa kaṇikāravanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Idamassa kaṇikāravanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Idamassa pāṭalivanaṃ , supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Idamassa pāṭalivanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Idamassa ambavanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Idamassa ambavanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
‘‘Ayamassa pokkharaṇī, sañchannā aṇḍajehi vītikiṇṇā;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
‘‘Ayamassa pokkharaṇī, sañchannā aṇḍajehi vītikiṇṇā;
Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena’’.
‘‘Rājā vo kho pabbajito, sutasomo rajjaṃ imaṃ pahatvāna ;
Kāsāyavatthavasano, nāgova ekako carati’’.
‘‘Māssu pubbe ratikīḷitāni, hasitāni ca anussarittha ;
Mā vo kāmā haniṃsu, rammaṃ hi sudassanaṃ nagaraṃ.
‘‘Mettacittañca bhāvetha, appamāṇaṃ divā ca ratto ca;
Agacchittha devapura, āvāsaṃ puññakammina’’nti .
Cūḷasutasomajātakaṃ pañcamaṃ.