Tipiṭaka
Text

3. Yudhañjayavaggo

1. Yudhañjayacariyā

‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo;

CST 2.0408PTS 0.0092

Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ.

‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ;

Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ.

‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā;

‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’.

‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake;

Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ.

‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ;

Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Yudhañjayacariyaṃ paṭhamaṃ.

2. Somanassacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;

Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto.

‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā;

Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido.

‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso;

Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati.

‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ;

PTS 0.0093

Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ.

‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ;

CST 2.0409

Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā.

‘‘Kupito ahu paccanto, aṭavīhi parantihi;

Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ.

‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;

Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’.

‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’.

‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito;

‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’.

‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi;

‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’.

‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo;

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati.

‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ;

Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’.

‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā;

Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ.

‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ;

‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’.

‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino;

Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ.

‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me;

Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Somanassacariyaṃ dutiyaṃ.

3. Ayogharacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;

CST 2.0410PTS 0.0094

Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo.

‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito;

Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ.

‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ;

Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ.

‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā;

Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi.

‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ;

Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye.

‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito;

Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare.

‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ;

Rajjesu yadi rajjāmi , pāpānaṃ uttamo siyaṃ.

‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko;

Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’.

‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ.

‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Ayogharacariyaṃ tatiyaṃ.

4. Bhisacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame;

Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule.

‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato;

CST 2.0411

Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ.

‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā;

PTS 0.0095

Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti.

‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ;

Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta phālasamaṃ viya.

‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama;

‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’.

‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ;

‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’.

‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ;

Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’.

‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro;

Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.

Bhisacariyaṃ catutthaṃ.

5. Soṇapaṇḍitacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane;

Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ.

‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ;

Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya.

‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā;

‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’.

‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo;

Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’.

‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito;

CST 2.0412

Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi.

‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama;

Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.

Soṇapaṇḍitacariyaṃ pañcamaṃ.

6. Temiyacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;

PTS 0.0096

Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ.

‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā ;

Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako.

‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ;

Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā.

‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā;

Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato.

‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo;

Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’.

‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī;

Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi.

‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;

Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’.

‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate;

Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ;

Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ.

‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito;

CST 2.0413

Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ.

‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya;

Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ.

‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā;

Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ.

‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;

Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha.

‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ;

Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ.

‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale;

Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami.

‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito ;

PTS 0.0097

Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ.

‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā;

Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ.

‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ;

Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.

Temiyacariyaṃ chaṭṭhaṃ.

7. Kapirājacariyā

‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye;

Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ.

‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ;

CST 2.0414

Tatthacchi sattu vadhako, kumbhīlo luddadassano.

‘‘So maṃ asaṃsi ‘ehī’ti, ‘ahaṃpemī’ti taṃ vatiṃ;

Tassa matthakamakkamma, parakūle patiṭṭhahiṃ.

‘‘Na tassa alikaṃ bhaṇitaṃ, yathā vācaṃ akāsahaṃ;

Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.

Kapirājacariyaṃ sattamaṃ.

8. Saccatāpasacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, tāpaso saccasavhayo;

Saccena lokaṃ pālesiṃ, samaggaṃ janamakāsaha’’nti.

Saccatāpasacariyaṃ aṭṭhamaṃ.

9. Vaṭṭapotakacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, magadhe vaṭṭapotako;

PTS 0.0098

Ajātapakkho taruṇo, maṃsapesi kulāvake.

‘‘Mukhatuṇḍakenāharitvā , mātā posayatī mamaṃ;

Tassā phassena jīvāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ.

‘‘Saṃvacchare gimhasamaye, davaḍāho padippati;

Upagacchati amhākaṃ, pāvako kaṇhavattanī.

‘‘Dhamadhamā itievaṃ, saddāyanto mahāsikhī;

Anupubbena jhāpento, aggi mamamupāgami.

‘‘Aggivegabhayātītā, tasitā mātāpitā mama;

Kulāvake maṃ chaḍḍetvā, attānaṃ parimocayuṃ.

‘‘Pāde pakkhe pajahāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ;

CST 2.0415

Sohaṃ agatiko tattha, evaṃ cintesahaṃ tadā.

‘‘‘Yesāhaṃ upadhāveyyaṃ, bhīto tasitavedhito;

Te maṃ ohāya pakkantā, kathaṃ me ajja kātave.

‘‘‘Atthi loke sīlaguṇo, saccaṃ soceyyanuddayā;

Tena saccena kāhāmi, saccakiriyamuttamaṃ.

‘‘‘Āvejjetvā dhammabalaṃ, saritvā pubbake jine;

Saccabalamavassāya, saccakiriyamakāsahaṃ.

‘‘‘Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā;

Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkama’.

‘‘Sahasacce kate mayhaṃ, mahāpajjalito sikhī;

Vajjesi soḷasakarīsāni, udakaṃ patvā yathā sikhī;

Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.

Vaṭṭapotakacariyaṃ navamaṃ.

10. Maccharājacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, maccharājā mahāsare;

PTS 0.0099

Uṇhe sūriyasantāpe, sare udaka khīyatha.

‘‘Tato kākā ca gijjhā ca, kaṅkā kulalasenakā;

Bhakkhayanti divārattiṃ, macche upanisīdiya.

‘‘Evaṃ cintesahaṃ tattha, saha ñātīhi pīḷito;

‘Kena nu kho upāyena, ñātī dukkhā pamocaye’.

‘‘Vicintayitvā dhammatthaṃ, saccaṃ addasa passayaṃ;

Sacce ṭhatvā pamocesiṃ, ñātīnaṃ taṃ atikkhayaṃ.

‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, paramatthaṃ vicintayaṃ;

Akāsi saccakiriyaṃ, yaṃ loke dhuvasassataṃ.

‘‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ;

CST 2.0416

Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ.

‘‘‘Etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu;

Abhitthanaya pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya;

Kākaṃ sokāya randhehi, macche sokā pamocaya’.

‘‘Sahakate saccavare, pajjunno abhigajjiya;

Thalaṃ ninnañca pūrento, khaṇena abhivassatha.

‘‘Evarūpaṃ saccavaraṃ, katvā vīriyamuttamaṃ;

Vassāpesiṃ mahāmeghaṃ, saccatejabalassito;

Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.

Maccharājacariyaṃ dasamaṃ.

11. Kaṇhadīpāyanacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, kaṇhadīpāyano isi;

Paropaññāsavassāni, anabhiratocariṃ ahaṃ.

‘‘Na koci etaṃ jānāti, anabhiratimanaṃ mama;

Ahañhi kassaci nācikkhiṃ, arati me carati mānase.

‘‘Sabrahmacārī maṇḍabyo, sahāyo me mahāisi;

PTS 0.0100

Pubbakammasamāyutto, sūlamāropanaṃ labhi.

‘‘Tamahaṃ upaṭṭhahitvāna, ārogyamanupāpayiṃ;

Āpucchitvāna āgañchiṃ, yaṃ mayhaṃ sakamassamaṃ.

‘‘Sahāyo brāhmaṇo mayhaṃ, bhariyaṃ ādāya puttakaṃ;

Tayo janā samāgantvā, āgañchuṃ pāhunāgataṃ.

‘‘Sammodamāno tehi saha, nisinno sakamassame;

Dārako vaṭṭamanukkhipaṃ, āsīvisamakopayi.

‘‘Tato so vaṭṭagataṃ maggaṃ, anvesanto kumārako;

Āsīvisassa hatthena, uttamaṅgaṃ parāmasi.

‘‘Tassa āmasane kuddho, sappo visabalassito;

CST 2.0417

Kupito paramakopena, aḍaṃsi dārakaṃ khaṇe.

‘‘Sahadaṭṭho āsīvisena , dārako papati bhūmiyaṃ;

Tenāhaṃ dukkhito āsiṃ, mama vāhasi taṃ dukkhaṃ.

‘‘Tyāhaṃ assāsayitvāna, dukkhite sokasallite;

Paṭhamaṃ akāsiṃ kiriyaṃ, aggaṃ saccaṃ varuttamaṃ.

‘‘‘Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko acariṃ brahmacariyaṃ;

Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ, vassāni paññāsasamādhikāni.

‘‘‘Akāmako vāhi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu;

Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto’.

‘‘Saha sacce kate mayhaṃ, visavegena vedhito;

Abujjhitvāna vuṭṭhāsi, arogo cāsi māṇavo;

Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.

Kaṇhadīpāyanacariyaṃ ekādasamaṃ.

12. Sutasomacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutasomo mahīpati;

Gahito porisādena, brāhmaṇe saṅgaraṃ sariṃ.

‘‘Khattiyānaṃ ekasataṃ, āvuṇitvā karattale;

Etesaṃ pamilāpetvā, yaññatthe upanayī mamaṃ.

‘‘Apucchi maṃ porisādo, ‘kiṃ tvaṃ icchasi nissajaṃ;

PTS 0.0101

Yathāmati te kāhāmi, yadi me tvaṃ punehisi’.

‘‘Tassa paṭissuṇitvāna, paṇhe āgamanaṃ mama;

CST 2.0418

Upagantvā puraṃ rammaṃ, rajjaṃ niyyādayiṃ tadā.

‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ;

Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, porisādaṃ upāgamiṃ.

‘‘Natthi me saṃsayo tattha, ghātayissati vā na vā;

Saccavācānurakkhanto, jīvitaṃ cajitumupāgamiṃ;

Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.

Sutasomacariyaṃ dvādasamaṃ.

13. Suvaṇṇasāmacariyā

‘‘Sāmo yadā vane āsiṃ, sakkena abhinimmito;

Pavane sīhabyagghe ca, mettāyamupanāmayiṃ.

‘‘Sīhabyagghehi dīpīhi, acchehi mahisehi ca;

Pasadamigavarāhehi, parivāretvā vane vasiṃ.

‘‘Na maṃ koci uttasati, napi bhāyāmi kassaci;

Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti.

Suvaṇṇasāmacariyaṃ terasamaṃ.

14. Ekarājacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājāti vissuto;

Paramaṃ sīlaṃ adhiṭṭhāya, pasāsāmi mahāmahiṃ.

‘‘Dasa kusalakammapathe, vattāmi anavasesato;

Catūhi saṅgahavatthūhi, saṅgaṇhāmi mahājanaṃ.

‘‘Evaṃ me appamattassa, idha loke parattha ca;

Dabbaseno upagantvā, acchindanto puraṃ mama.

PTS 0.0102

‘‘Rājūpajīve nigame, sabalaṭṭhe saraṭṭhake;

CST 2.0419

Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, kāsuyā nikhaṇī mamaṃ.

‘‘Amaccamaṇḍalaṃ rajjaṃ, phītaṃ antepuraṃ mama;

Acchinditvāna gahitaṃ, piyaṃ puttaṃva passahaṃ;

Mettāya me samo natthi, esā me mettāpāramī’’ti.

Ekarājacariyaṃ cuddasamaṃ.

15. Mahālomahaṃsacariyā

‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ;

Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappakaṃ.

‘‘Apare gandhamālañca, bhojanaṃ vividhaṃ bahuṃ;

Upāyanānūpanenti, haṭṭhā saṃviggamānasā.

‘‘Ye me dukkhaṃ upaharanti, ye ca denti sukhaṃ mama;

Sabbesaṃ samako homi, dayā kopo na vijjati.

‘‘Sukhadukkhe tulābhūto, yasesu ayasesu ca;

Sabbattha samako homi, esā me upekkhāpāramī’’ti.

Mahālomahaṃsacariyaṃ pannarasamaṃ.