Tipiṭaka
Text

2. Hatthināgavaggo

1. Mātuposakacariyā

‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;

CST 2.0399PTS 0.0084

Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.

‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;

‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.

‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;

Saha gahite soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;

Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.

‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;

Bhisamuḷālaṃ uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.

‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;

‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.

‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;

Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.

‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;

Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.

‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;

Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.

‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;

Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.

Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ.

2. Bhūridattacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;

CST 2.0400PTS 0.0085

Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.

‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;

Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.

‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;

Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.

‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;

Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.

‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano mamaggahi;

Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.

‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;

Ālampāyane na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.

‘‘Sakajīvitapariccāgo, tiṇato lahuko mama;

Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.

‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.

‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;

Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.

Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ.

3. Campeyyanāgacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;

Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.

‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;

Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.

‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;

CST 2.0401

Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.

‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;

PTS 0.0086

Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.

‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;

Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.

‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.

Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ.

4. Cūḷabodhicariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;

Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.

‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;

Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.

‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;

Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.

‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;

Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.

‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;

Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.

‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.

‘‘Tissā sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;

Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.

‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;

CST 2.0402

Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.

‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;

Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.

‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.

Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ.

5. Mahiṃsarājacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;

PTS 0.0087

Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.

‘‘Pabbhāre giridugge ca, rukkhamūle dakāsaye;

Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.

‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;

Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.

‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;

Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.

‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;

Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.

‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;

‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.

‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;

‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.

‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;

CST 2.0403

Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.

‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;

Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.

‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;

Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.

‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;

Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.

Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ.

6. Rururājacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;

Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.

‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;

Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.

‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;

PTS 0.0088

Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.

‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;

Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.

‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;

Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.

‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;

‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.

‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;

Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.

‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;

‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.

‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;

CST 2.0404

Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.

‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;

Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;

‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ anāriyaṃ’.

‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;

‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.

‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;

Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.

Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.

7. Mātaṅgacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;

Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.

‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;

Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.

‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;

Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.

‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;

Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.

‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;

PTS 0.0089

Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.

‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;

Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.

Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ.

8. Dhammadevaputtacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;

CST 2.0405

Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.

‘‘Dasakusalakammapathe, samādapento mahājanaṃ;

Carāmi gāmanigamaṃ, samitto saparijjano.

‘‘Pāpo kadariyo yakkho, dīpento dasa pāpake;

Sopettha mahiyā carati, samitto saparijjano.

‘‘Dhammavādī adhammo ca, ubho paccanikā mayaṃ;

Dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā, samimhā paṭipathe ubho.

‘‘Kalaho vattatī bhesmā, kalyāṇapāpakassa ca;

Maggā okkamanatthāya, mahāyuddho upaṭṭhito.

‘‘Yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ, yadi bhinde tapoguṇaṃ;

Sahaparijanaṃ tassa, rajabhūtaṃ kareyyahaṃ.

‘‘Apicāhaṃ sīlarakkhāya, nibbāpetvāna mānasaṃ;

Saha janenokkamitvā, pathaṃ pāpassa dāsahaṃ.

‘‘Saha pathato okkante, katvā cittassa nibbutiṃ;

Vivaraṃ adāsi pathavī, pāpayakkhassa tāvade’’ti.

Dhammadevaputtacariyaṃ aṭṭhamaṃ.

9. Alīnasattucariyā

‘‘Pañcālaraṭṭhe nagaravare, kapilāyaṃ puruttame;

PTS 0.0090

Rājā jayaddiso nāma, sīlaguṇamupāgato.

‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, sutadhammo susīlavā;

Alīnasatto guṇavā, anurakkhaparijano sadā.

‘‘Pitā me migavaṃ gantvā, porisādaṃ upāgami;

So me pitumaggahesi, ‘bhakkhosi mama mā cali’.

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bhīto tasitavedhito;

CST 2.0406

Ūrukkhambho ahu tassa, disvāna porisādakaṃ.

‘‘Migavaṃ gahetvā muñcassu, katvā āgamanaṃ puna;

Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, pitā āmantayī mamaṃ.

‘‘‘Rajjaṃ putta paṭipajja, mā pamajji puraṃ idaṃ;

Kataṃ me porisādena, mama āgamanaṃ puna’.

‘‘Mātāpitū ca vanditvā, nimminitvāna attanā;

Nikkhipitvā dhanuṃ khaggaṃ, porisādaṃ upāgamiṃ.

‘‘Sasatthahatthūpagataṃ, kadāci so tasissati;

Tena bhijjissati sīlaṃ, parittāsaṃ kate mayi.

‘‘Sīlakhaṇḍabhayā mayhaṃ, tassa dessaṃ na byāhariṃ;

Mettacitto hitavādī, idaṃ vacanamabraviṃ.

‘‘‘Ujjālehi mahāaggiṃ, papatissāmi rukkhato;

Tvaṃ pakkakālamaññāya , bhakkhaya maṃ pitāmaha’.

‘‘Iti sīlavataṃ hetu, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;

Pabbājesiṃ cahaṃ tassa, sadā pāṇātipātika’’nti.

Alīnasattucariyaṃ navamaṃ.

10. Saṅkhapālacariyā

‘‘Punāparaṃ yadā homi, saṅkhapālo mahiddhiko;

PTS 0.0091

Dāṭhāvudho ghoraviso, dvijivho uragādhibhū.

‘‘Catuppathe mahāmagge, nānājanasamākule;

Caturo aṅge adhiṭṭhāya, tattha vāsamakappayiṃ.

‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;

Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.

‘‘Addasaṃsu bhojaputtā, kharā luddā akāruṇā;

CST 2.0407

Upagañchuṃ mamaṃ tattha, daṇḍamuggarapāṇino.

‘‘Nāsāya vinivijjhitvā, naṅguṭṭhe piṭṭhikaṇṭake;

Kāje āropayitvāna, bhojaputtā hariṃsu maṃ.

‘‘Sasāgarantaṃ pathaviṃ, sakānanaṃ sapabbataṃ;

Icchamāno cahaṃ tattha, nāsāvātena jhāpaye.

‘‘Sūlehi vinivijjhante, koṭṭayantepi sattibhi;

Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti.

Saṅkhapālacariyaṃ dasamaṃ.

Hatthināgavaggo dutiyo.

Tassuddānaṃ –

Hatthināgo bhūridatto, campeyyo bodhi mahiṃso;

Ruru mātaṅgo dhammo ca, atrajo ca jayaddiso.

Ete nava sīlabalā, parikkhārā padesikā;

Jīvitaṃ parirakkhitvā, sīlāni anurakkhisaṃ.

Saṅkhapālassa me sato, sabbakālampi jīvitaṃ;

Yassa kassaci niyyattaṃ, tasmā sā sīlapāramīti.