5. Bhāvāvabodha-Pañcamapariccheda

Paṭibhānavatā loka, vohāra’manusārinā;

Tato’citya samullāsa, vedinā kavinā paraṃ.

Ṭhāyisambandhino bhāva, vibhāvā sā’nubhāvakā;

Sambajjhanti nibandhā te, rasa’ssādāya sādhunaṃ.

Citta vutti visesā tu, bhāvayanti rase yato;

Ratyādayo tato bhāva, saddena parikittitā.

Virodhinā’ññabhāvena, yo bhāvo na tirohito;

Sīlena tiṭṭhati’cceso, ‘ṭhāyībhāvo’ti saddito.

Rati, hasso, ca soko, ca,

Kodhu, ssāhā, bhayaṃ,pi ca;

Jigucchā, vimhayo, ceva, samo ca nava ṭhāyino.

Tirobhāvā, vibhāvā’di, visesanā’bhimukhyato;

Ye te caranti sīlena, te honti byabhicārino.

Nibbedo, takka, saṅkā, sama,

Dhiti, jaḷatā, dīnatu, ggā, lasattaṃ,

Suttaṃ, tāso, gilānu, ssuka, harisa,

Sati, ssā, visādā, bahitthā ;

Cintā, gabbā, pamāro, marisa, mada,

Matu, mmāda, mohā, vibodho,

Niddā, vegā, sabilaṃ, maraṇa,

Capalatā , byādhi, tettiṃsa mete.

Samāhita’tta’ppabhavaṃ, sattaṃ teno’papāditā;

Sattikā pya’nubhāvatte, visuṃ bhāvā bhavanti te.

Thambho, paḷaya, romañcā, tathā seda, ssu, vepathu;

Vevaṇṇiyaṃ, visaratā, bhāvā’ṭṭhe’te tu sattikā.

Yadā ratyādayo bhāvā, ṭhitisīlā na honti ce;

Tadā sabbepi te bhāvā, bhavanti byabhicārino.

Vibhāvo kāraṇaṃ tesu, ppattiyu’ddīpane tathā;

Yo siyā bodhako tesaṃ,

Anubhāvo’ya mīrito.

Nekahetuṃ manovutti, visesañca vibhāvituṃ;

Bhāvaṃ vibhāvā’nubhāvā, vaṇṇiyā bandhane phuṭaṃ.

Savibhāvā’nubhāvehi, bhāvā te te yathārahaṃ;

Vaṇṇanīyā yatho’cityaṃ, lokarūpā’nugāminā.

Citta vutti visesattā, mānasā sattikā’ṅgato;

Bahi nissaṭa sedādi, anubhāvehi vaṇṇiyā.

Sāmājikāna mānando, yo bandhatthā’nusārinaṃ;

Rasīyatīti taññūhi, raso nāmā’ya’mīrito.

Savibhāvā, nubhāvehi, sattika,byabhicāribhi;

Assādiyatta mānīya, māno ṭhāye’va so raso.

Siṅgāra,hassa,karuṇā, rudda,vīra,bhayānakā;

Bībhaccha,bbhuta,santā, ca, rasā ṭhāyīna nukkamā.

Dukkharūpe’ya’ mānando, kathaṃ nu karuṇādike?

Siyā sotūnamānando,

Soko vessantarassa hi.

Ramma,desa, kalā, kāla, vesādi, paṭisevanā;

Yuvāna’ññoññarattānaṃ, pamodo rati ruccate.

Yutyā bhāvānubhāvā te, nibandhā posayanti naṃ;

Sopya’yoga, vippayoga, sambhogānaṃ vasā tidhā.

Vikārā’katiādīhi, attano tha parassa vā;

Hasso niddā, samā’lasya, mucchādi,byabhicāribhi;

Paripose siyā hasso, bhiyyo’tthipabhutīnaṃ so.

Sita miha vikāsi nayanaṃ,

Kiñcā’lakkhiya dijaṃ tu taṃ hasitaṃ;

Madhurassaraṃ vihasitaṃ, aṃsasirokampamupahasitaṃ.

Apahasitaṃ sajala’kkhi, vikkhittaṅgaṃ bhavatya’tihasitaṃ;

Dve dve kathitā ce’saṃ,

Jeṭṭhe majjhe’dhame ca kamaso.

Sokarūpo tu karuṇo, niṭṭhappatti’ṭṭha nāsato;

Tatthā’nubhāvā rudita, paḷaya,tthambhakādayo;

Visādā,lasya,maraṇa, cintā’dī byabhicārino.

Kodho macchariyā’dīhi, pose tāsa, madādibhi;

Nayanā’ruṇatādīhi, ruddo nāma raso bhave.

Patāpa, vikkamā’dīhu, ssāho ‘vīro’ti saññito;

Raṇa,dāna,dayāyogā, vīro’yaṃ tividho bhave;

Tevā’nubhāvā dhiti,ma, tyā’dayo byabhicārino.

Vikārā,sani,sattā’di, bhayu’kkaṃso bhayānako;

Sedā’dayo nubhāve’ttha, tāsā’dī byabhicārino.

Jigucchā rudhirā’dīhi, pūtyā’dīhi virāgato;

Bībhaccho khobhanu’bbegī, kamena karuṇāyuto;

Nāsā vikūṇanādīhi, saṅkādīhi’ssa posanaṃ.

Ati loka padatthehi, vimhayo’yaṃ raso’bbhuto;

Tassā’nubhāvā seda,ssu, sādhuvādā’dayo siyuṃ;

Tāsā,vega,dhiti,ppaññā, honte’ttha byabhicārino.

Ṭhāyībhāvo samo mettā, dayā,modā’di sambhavo;

Bhāvādīhi ta’dukkaṃso, santo santa nisevito.