6. Ākhyātakappa

(Ka)

Ākhyātasāgaramathajjatanītaraṅgaṃ,

Dhātujjalaṃ vikaraṇāgamakālamīnaṃ;

Lopānubandhariyamatthavibhāgatīraṃ,

Dhīrā taranti kavino puthubuddhināvā.

(Kha)

Vicittasaṅkhāraparikkhitaṃ imaṃ,

Ākhyātasaddaṃ vipulaṃ asesato;

Paṇamya sambuddhamanantagocaraṃ,

Sugocaraṃ yaṃ vadato suṇātha me.

(Ga)

Adhikāre maṅgale ceva, nipphanne cāvadhāraṇe;

Anantare ca pādāne, athasaddo pavattati.

416., 429 Atha pubbāni vibhattīnaṃ cha parassapadāni.

Atha sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni parassapadasaññāni honti.

Taṃ yathā? Ti anti, si tha, mi ma.

Parassapadamiccanena kvattho? Kattari parassapadaṃ.

407., 439 Parāṇyattanopadāni.

Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni parāni cha padāni. Tāni tāni attanopadasaññāni honti.

Taṃ yathā? Te ante, se vhe, e mhe.

Attanopadamiccanena kvattho? Attanopadāni bhāve ca kammani.

408., 431 Dve dve paṭhama majjhimuttamapurisā.

Tāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ parassapadānaṃ, attanopadānañca dve dve padāni paṭhamamajjhimuttamapurisasaññāni honti.

Taṃ yathā? Ti anti iti paṭhamapurisā, si tha iti majjhimapurisā, mi ma iti uttamapurisā. Attanopadānampi te ante iti paṭhamapurisā, se vhe iti majjhimapurisā, e mhe iti uttamapurisā. Evaṃ sabbattha.

Paṭhamamajjhimuttamapurisamiccanena kvattho? Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo, tumhe majjhimo, amhe uttamo.

409., 441 Sabbesamekābhidhāne paro puriso.

Sabbesaṃ tiṇṇaṃ paṭhamamajjhimuttama purisānaṃ ekābhidhāne paro puriso gahetabbo.

So ca paṭhati, tvañca paṭhasi, tumhe paṭhatha. So ca pacati, tvañca pacasi. Tumhe pacatha. Evaṃ sesāsu vibhattīsu paro puriso yojetabbo.

410., 432 Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo.

Nāmamhi payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamapuriso hoti.

So gacchati, te gacchanti.

Appayujjamānepi – gacchati, gacchanti.

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tena haññase tvaṃ devadattena.

411., 436 Tumhe majjhimo.

Tumhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe majjhimapuriso hoti.

Tvaṃ yāsi, tumhe yātha.

Appayujjamānepi – yāsi, yātha.

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tayā paccate odano.

412., 437 Amhe uttamo.

Amhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe uttamapuriso hoti.

Ahaṃ yajāmi, mayaṃ yajāma.

Appayujjamānepi – yajāmi, yajāma.

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Mayā ijjate buddho.

413., 427 Kāle.

‘‘Kāle’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

414., 428 Vattamānā paccuppanne.

Paccuppanne kāle vattamānāvibhatti hoti.

Pāṭaliputtaṃ gacchati, sāvatthiṃ pavisati.

415., 451 Āṇatyā siṭṭhe’nuttakāle pañcamī.

Āṇatyatthe ca āsīsatthe ca anuttakāle pañcamī vibhatti hoti.

Karotu kusalaṃ, sukhaṃ te hotu.

416., 454 Anumatiparikappatthesu sattamī.

Anumatyatthe ca parikappatthe ca anuttakāle sattamī vibhatti hoti.

Tvaṃ gaccheyyāsi, kimahaṃ kareyyāmi.

417., 460 Apaccakkhe parokkhātīte.

Apaccakkhe atīte kāle parokkhāvibhatti hoti.

Supine kilamāha, evaṃ kila porāṇāhu.

418., 456 Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

Hiyyopabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā hiyyattanī vibhatti hoti.

So agamā maggaṃ, te agamū maggaṃ.

419., 469 Samīpe’jjatanī.

Ajjappabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā samīpe ajjatanīvibhatti hoti.

So maggaṃ agamī, te maggaṃ agamuṃ.

420., 471 Māyoge sabbakāle ca.

Hiyyattanīajjatanīiccetā vibhattiyo yadā māyogā, tadā sabbakāle ca honti.

Mā gamā, mā vacā, mā gamī, mā vacī.

Caggahaṇena pañcamīvibhattipi hoti. Mā gacchāhi.

421., 473 Anāgate bhavissantī.

Anāgate kāle bhavissantī vibhatti hoti.

So gacchissati, karissati. Te gacchissanti, karissanti.

422., 475 Kriyātipanne’tīte kālātipatti.

Kriyātipannamatte atīte kāle kālātipatti vibhatti hoti.

So ce taṃ yānaṃ alabhissā, agacchissā. Te ce taṃ yānaṃ alabhissaṃsu, agacchissaṃsu.

423., 426 Vattamānā ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe.

Vattamānā iccesā saññā hoti ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Vattamānā iccanena kvattho? Vattamānā paccuppanne.

424., 450 Pañcamī tu antu, hitha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase.

Pañcamīiccesā saññā hoti tu antu, hi tha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Pañcamīiccanena kvattho? Āṇatyāsiṭṭhe, nuttakāle pañcamī.

425., 453 Sattamī eyya eyyuṃ, eyyā si eyyā tha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe.

Sattamī iccesā saññā hoti eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Sattamī iccanena kvattho? Anumatiparikappatthesu sattamī.

426., 459 Parokkhā au ettha, aṃmha, tthare, ttho vho, iṃ mhe.

Parokkhā iccesā saññā hoti a u, ettha, aṃ mha, ttha re ttho vho, iṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Parokkhā iccanena kvattho? Apaccakkhe parokkhātīte.

427., 455 Hiyyattanī āū, ottha, aṃmhā, tthatthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase.

Hiyyattanī iccesā saññā hoti ā ū, o ttha, aṃ mhā, ttha tthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Hiyyattanī iccanena kvattho? Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

428., 468 Ajjatanī ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, aṃ mhe.

Ajjatanī iccesā saññā hoti ī uṃ, o ttha, iṃmhā, ā ū, sevhaṃ, aṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Ajjatanī iccanena kvattho? Samīpejjatanī.

429., 472 Bhavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe.

Bhavissantī iccesā saññā hoti ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Bhavissantī iccanena kvattho? Anāgate bhavissantī.

430., 373 Kālātipatti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha sissu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase.

Kālātipatti iccesā saññā hoti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Kālātipatti iccanena kvattho? Kriyātipanne’ tīte kālātipatti.

431., 458 Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.

Hiyyattanādayo catasso vibhattiyo sabbadhātuka saññā honti.

Agamā, gaccheyya, gacchatu, gacchati.

Sabbadhātuka iccanena kvattho? Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

432., 362 Dhātuliṅgehi parā paccayā.

Dhātuliṅgaiccetehi parā paccayā honti.

Karoti, gacchati. Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati = kāreti. Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati. Taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭho. Evamaññepi yojetabbā.

433., 528 Tija gupa kita māne hi kha cha sā vā.

Tija gupa kita mānu iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā honti vā.

Titikkhati, jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati.

Vāti kimatthaṃ? Tejati, gopati, māneti.

434., 534 Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.

Bhuja ghasa hara su pāiccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu kha cha saiccete paccayā honti vā.

Bhottumicchati=bubhukkhati, ghasitumicchati=jighacchati, haritumicchati=jigīsati, sotumicchati=sussusati, pātumicchati=pivāsati.

Vāti kimatthaṃ? Bhottumicchati.

Tumicchatthesūti kimatthaṃ? Bhuñjati.

435., 536 Āya nāmato kattūpamānādācāre.

Nāmato kattūpamānā ācāratthe āyapaccayo hoti.

Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati, taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati. Evamaññepi yojetabbā.

436., 537 Īyūpamānā ca.

Nāmato upamānā ācāratthe ca īyapaccayo hoti.

Achattaṃ chattamiva ācarati =chattīyati, aputtaṃ puttamiva ācarati=puttīyati.

Upamānāti kimatthaṃ? Dhammaṃ ācarati.

Ācāreti kimatthaṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati. Evamaññepi yojetabbā.

437., 538 Nāmamhā’tticchatthe.

Nāmamhā attano icchatthe īyapaccayo hoti.

Attano pattamicchati = pattīyati. Evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, dhanīyati, ghaṭīyati.

Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati. Evamaññepi yojetabbā.

438., 540 Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.

Sabbehi dhātūhi ṇeṇaya ṇāpe ṇāpayaiccete paccayā honti kāritasaññā ca hetvatthe.

Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati = kāreti, kārayati, kārāpeti, kārā payati. Ye keci karonti, te aññe ‘‘karotha karotha’’ iccevaṃ bruvanti = kārenti, kārayanti, kārāpenti, kārāpayanti. Yo koci pacati, taṃ añño ‘‘pacāhi pacāhi’’iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojayati = pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati. Ye keci pacanti, te aññe ‘‘pacatha pacatha’’ iccevaṃ bruvanti = pācenti, pācayanti, pācāpenti. Pācāpayanti. Evaṃ bhaṇeti, bhaṇayati, bhaṇāpeti, bhaṇāpayati. Bhaṇenti, bhaṇayanti, bhaṇāpenti, bhaṇāpayanti. Tathariva aññepi yojetabbā.

Hetvattheti kimatthaṃ? Karoti, pacati.

Atthaggahaṇena alapaccayo hoti, jotalati.

439., 539 Dhāturūpe nāmasmā ṇayo ca.

Tasmā nāmasmā ṇayapaccayo hoti kāritasañño ca dhāturūpe sati.

Hatthinā atikkamati maggaṃ = atihatthayati, vīṇāya upagāyati gītaṃ = upavīṇayati, daḷhaṃ karoti vīriyaṃ = daḷhayati, visuddhā hoti ratti = visuddhayati.

Caggahaṇena āra ālaiccete paccayā honti. Santaṃ karoti = santārati, upakkamaṃ karoti = upakkamālati.

440., 445 Bhāvakammesu yo.

Sabbehi dhātūhi bhāvakammesu yapaccayo hoti.

Ṭhīyate, bujjhate, paccate, labbhate, karīyate, yujjate, uccate.

Bhāvakammesūti kimatthaṃ? Karoti, pacati, paṭhati.

441., 447 Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.

Tassa yapaccayassa cavaggayakāravakārattaṃ hoti dhātūnaṃ antena saha yathāsambhavaṃ.

Vuccate, vuccante, uccate, uccante, paccate, paccante. Majjate, majjante, yujjate, yujjante. Bujjhate, bujjhante, kujjhate, kujjhante, ujjhate, ujjhante. Haññate, haññante. Kayyate, kayyante. Dibbate, dibbante.

442., 448 Ivaṇṇāgamo vā.

Sabbehi dhātūhi yamhi paccaye, pare ivaṇṇāgamo hoti vā.

Karīyate, karīyati, gacchīyate, gacchīyati.

Vāti kimatthaṃ? Kayyate.

443., 449 Pubbarūpañca.

Sabbehi dhātūhi yapaccayo pubbarūpamāpajjate vā.

Vuḍḍhate, phallate, dammate, sakkate, labbhate, dissate.

444., 501 Tathā kattari ca.

Yathā heṭṭhā bhāvakammesu yapaccayassa ādeso hoti tathā kattaripi yapaccayassa ādeso kātabbo.

Bujjhati, vijjhati, maññati, sibbati.

445., 433 Bhūvādito a.

Bhūiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari.

Bhavati, paṭhati, pacati, jayati.

446., 509 Rudhādito niggahitapubbañca.

Rudhaiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari, pubbe niggahitāgamo hoti.

Rundhati, chindati, bhindati.

Caggahaṇena i ī e oiccete paccayā honti niggahitapubbañca.

Rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, sumbhoti, parisumbhoti.

447., 510 Divādito yo.

Divuiccevamādito dhātugaṇato yapaccayo hoti kattari.

Dibbati, thibbati, yujjhati, vijjhati, bujjhati.

448., 512 Svādito ṇu ṇā uṇā ca.

Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇā u ṇāiccete paccayā honti kattari.

Abhisuṇoti, abhisuṇāti, saṃvuṇoti, saṃvuṇāti, āvuṇoti, āvuṇāti, pāpuṇoti, pāpuṇāti.

449., 513 Kiyādito nā.

Kīiccevamādito dhātugaṇato nāpaccayo hoti kattari.

Kiṇāti, jināti, dhunāti, munāti, lunāti, punāti.

450., 517 Gahādito ppa ṇhā.

Gahaiccevamādito dhātugaṇato ppaṇhāiccete paccayā honti kattari.

Gheppati, gaṇhāti.

451., 520 Tanādito oyirā.

Tanuiccevamādito dhātugaṇato o yiraiccete paccayā honti kattari.

Tanoti, tanohi, karoti, karohi, kayi rati, kayirāhi.

452., 525 Curādito, ṇe ṇayā.

Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, kāritasaññā ca.

Coreti, corayati, cinteti, cintayati, manteti, mantayati.

453., 444 Attanopadāni bhāve ca kammani.

Bhāve ca kammani ca attanopadāni honti.

Uccate, uccante, majjate, majjante, yujjate, yujjante, kujjhate, kujjhante, labbhate, labbhante, kayyate, kayyante.

454., 440 Kattari ca.

Kattari ca attanopadāni honti.

Maññate, rocate, socate, bujjhate, jāyate.

455., 530 Dhātuppaccayehi vibhattiyo.

Dhātuniddiṭṭhehi paccayehi khādikāritantehi vibhattiyo honti.

Titikkhati, jigucchati, vīmaṃsati, samuddāyati, puttīyati, kāreti, pāceti.

456., 430 Kattari parassapadaṃ.

Kattari parassapadaṃ hoti.

Karoti, pacati, paṭhati, gacchati.

457., 424 Bhūvādayo dhātavo.

Bhūiccevamādayo ye saddagaṇā, te dhātusaññā honti.

Bhavati, bhavanti, carati, caranti, pacati, pacanti, cintayati, cintayanti, hoti, honti, gacchati, gacchanti.

458., 461 Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.

Ādibhūtānaṃ vaṇṇānaṃ ekassarānaṃ kvaci dvebhāvo hoti.

Titikkhati, jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati, bubhukkhati, pivāsati, daddallati, dadāti, jahāti, caṅkamati.

Kvacīti kimatthaṃ? Kampati, calati.

459., 462 Pubbo’bbhāso.

Dvebhūtassa dhātussa yo pubbo, so abbhāsasañño hoti.

Dadhāti, dadāti, babhūva.

460., 506 Rasso.

Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti. Dadhāti, jahāti.

461., 464 Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.

Abbhāsagatānaṃ dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā honti.

Ciccheda, bubhukkhati, babhūva, dadhāti.

462., 476 Kavaggassa cavaggo.

Abbhāse vattamānassa kavaggassa ca vaggo hoti.

Cikicchati, jigucchati, jighacchati, jigīsati, jaṅgamati, caṅkamati.

463., 532 Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.

Mānakitaiccetesaṃ dhātūnaṃ abbhāsagatānaṃ vakāra takārattaṃ hoti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Vīmaṃsati, tikicchati.

Vāti kimatthaṃ? Cikicchati.

464., 504 Hassa jo.

Abbhāse vattamānassa hakārassa jo hoti.

Jahāti, juhvati, juhoti, jahāra.

465., 463 Antassivaṇṇākāro vā.

Abbhāsassa antassa ivaṇṇo hoti, akāro vā.

Jigucchati, pivāsati, vīmaṃsati, jighacchati, babhūva, dadhāti.

Vāti kimatthaṃ? Bubhukkhati.

466., 489 Niggahitañca.

Abbhāsassa ante niggahitāgamo hoti vā.

Caṅkamati, cañcalati, jaṅgamati.

Vāti kimatthaṃ? Pivāsati, daddallati.

467., 533 Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.

Tato abbhāsato pāmānaiccetesaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ sapaccaye pare.

Pivāsati, vīmaṃsati.

468., 462 Ṭhā tiṭṭho.

Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā.

Tiṭṭhati, tiṭṭhatu, tiṭṭheyya, tiṭṭheyyuṃ.

Vāti kimatthaṃ? Ṭhāti.

469., 494 Pā pivo.

Pāiccetassa dhātussa pivādeso hoti vā.

Pivati, pivatu, piveyya, piveyyuṃ.

Vāti kimatthaṃ? Pāti.

470., 514 Ñāssa jā jaṃ nā.

Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāādesā honti vā.

Jānāti, jāneyya, jāniyā, jaññā, nāyati.

471., 483 Disassa passa dissa dakkhā vā.

Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā.

Passati, dissati, dakkhati, adakkha.

Vāti kimatthaṃ? Addasa.

472., 531 Byañjanantassa co chapaccayesu ca.

Byañjanantassa dhātussa co hoti chapaccayesu paresu.

Jigucchati, tikicchati, jighacchati.

473., 529 Ko khe ca.

Byañjanantassa dhātussa ko hoti khapaccaye pare.

Titikkhati, bubhukkhati.

474., 535 Harassa gīse.

Haraiccetassa dhātussa sabbasseva gīādeso hoti sapaccaye pare.

Jigīsati.

475., 565 Brūbhūnamāhabhūvā parokkhāyaṃ.

Brūbhūiccetesaṃ dhātūnaṃ āhabhūvaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ parokkhāyaṃ vibhattiyaṃ.

Āha, āhu, babhūva, babhūvu.

Parokkhāyamiti kimatthaṃ? Abracuṃ.

476., 442 Gamissanto ccho vā sabbāsu.

Gamuiccetassa dhātussa anto makāro ccho hoti vā sabbāsu paccayavibhattīsu.

Gacchamāno, gacchanto. Gacchati, gameti. Gacchatu, gametu. Gaccheyya. Gameyya. Agacchā, agamā. Agacchī, agamī. Gacchissati, gamissati. Agacchissā, agamissā.

Gamisseti kimatthaṃ? Icchati.

477., 479 Vacassajjatanimhi makāro o.

Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi.

Avoca. Avocuṃ.

Ajjatanimhīti kimatthaṃ? Avaca, avacū.

478., 438 Akāro dīghaṃ hi mi mesu.

Akāro dīghamāpajjate himimaiccetesu vibhattīsu.

Gacchāhi, gacchāmi, gacchāma, gacchāmhe.

Mikāraggahaṇena hivibhattimhi akāro kvaci na dīghamāpajjate. Gacchahi.

479., 452 Ha lopaṃ vā.

Hivibhatti lopamāpajjate vā.

Gaccha, gacchāhi, gama, gamāhi, gamaya, gamayāhi.

Hīti kimatthaṃ? Gacchati, gamayati.

480., 490 Hotissarehohe bhavissantimhissassa ca.

Hūiccetassa dhātussa saro e ha oha ettamāpajja te bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti vā.

Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti, heti, henti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti, hessati, hessanti.

Hūti kimatthaṃ? Bhavissati, bhavissanti.

Bhavissantimhīti kimatthaṃ? Hoti.

481., 524 Karassa sapaccayassa kāho.

Karaiccetassa dhātussa sapaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi vibhattimhi, sassa ca niccaṃ lopo hoti.

Kāhati, kāhiti, kāhasi, kāhisi, kāhāmi, kāhāma.

Vāti kimatthaṃ? Karissati, karissanti.

Sapaccayaggahaṇena aññehipi bhavissantiyā vibhattiyā khāmi khāma chāmi chāmaiccādayo ādesā honti. Vakkhāmi, vakkhāma, vacchāmi, vacchāma.

482., 508 Dādantassaṃ mi mesu.

Dāiccetassa dhātussa antassa aṃ hoti mimaiccetesu.

Dammi, damma.

483., 527 Asaṃyogantassa vuddhi kārite.

Asaṃyogantassa dhātussa kārite vuddhi hoti.

Kāreti, kārenti, kārayati, kārayanti, kārāpeti, kārāpenti, kārāpayati, kārāpayanti.

Asaṃyogantasseti kimatthaṃ? Cintayati, mantayati.

484., 542 Ghaṭādīnaṃ vā.

Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kārite.

Ghāṭeti, ghaṭeti, ghāṭayati, ghaṭayati, ghāṭāpeti, ghaṭāpeti, ghāṭāpayati, ghaṭāpayati, gāmeti, gameti, gāmayati, gamayati, gāmāpeti, gamāpeti. Gāmāpayati, gamāpayati.

Ghaṭādīnamiti kimatthaṃ? Kāreti.

485., 434 Aññesu ca.

Aññesu ca paccayesu sabbesaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti.

Jayati, hoti, bhavati.

Caggahaṇena ṇupaccayassāpi vuddhi hoti. Abhisuṇoti.

486., 543 Guha dusānaṃ dīghaṃ.

Guha dusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite.

Gūhayati, dūsayati.

487., 478 Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.

Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yapaccaye pare.

Uccate, vuccati, gussati, vuyhati.

488., 481 Ha vipariyayo lo vā.

Hakārassa vipariyayo hoti yapaccaye pare, yapaccayassa ca lo hoti vā.

Vulhati, vuyhati.

489., 519 Gahassa ghe ppe.

Gahaiccetassa dhātussa sabbassa ghekāro hoti ppapaccaye pare.

Gheppati.

490., 518 Halo po ṇhāmhi.

Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare.

Gaṇhāti.

491., 523 Karassa kāsattamajjatanimhi.

Karaiccetassa dhātussa sabbassa kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi.

Akāsi, akāsuṃ. Akari, akaruṃ.

Kāsattamitibhāvaniddesena aññatthāpi sāgamo hoti. Ahosi, adāsi.

492., 499 Asasmā mimānaṃ mhimhā’ ntalopo ca.

Asaiccetāya dhātuyā mimaiccetesaṃ vibhattīnaṃ mhimhādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca.

Amhi, amha, asmi, asma.

493., 498 Thassa tthattaṃ.

Asaiccetāya dhātuyā thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Attha.

494., 495 Tissa tthittaṃ.

Asaiccetāya dhātuyā tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Atthi.

495., 500 Tussa tthuttaṃ.

Asaiccetāya dhātuyā tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Atthu.

496., 497 Simhi ca.

Asasseva dhātussa simhi vibhattimhi antassa lopo ca hoti.

Ko nu tvamasi mārisa.

497., 477 Labhasmā ī iṃnaṃ ttha tthaṃ.

Labhaiccetāya dhātuyā ī iṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃādesā honti, dhātvantassa lopo ca.

Alattha, alatthaṃ.

498., 480 Kusasmā dī cchi.

Kusaiccetāya dhātuyā īvibhattissa cchihoti, dhātvantassa lopo ca.

Akkocchi.

499., 507 Dādhātussa dajjaṃ.

Dāiccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā.

Dajjāmi, dajjeyya, dadāmi, dadeyya.

500., 486 Vadassa vajjaṃ.

Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā.

Vajjāmi, vajjeyya, vadāmi, vadeyya.

501., 443 Gamissa ghammaṃ.

Gamuiccetassa dhātussa sabbassa ghammādeso hoti vā.

Ghammatu. Ghammāhi, ghammāmi.

Vāti kimatthaṃ? Gacchatu, gacchāhi, gacchāmi.

502., 493 Yamhi dā dhā mā ṭhā hā pā mahamathādīnamī.

Yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hā pā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate.

Dīyati, dhīyati, mīyati, ṭhīyati, hīyati, pīyati, mahīyati, mathīyati.

503., 485 Yajassādissi.

Yajaiccetassa dhātussa ādissa ikārādeso hoti yapaccaye pare.

Ijjate mayā buddho.

504., 470 Sabbato uṃ iṃsu.

Sabbehi dhātūhi uṃvibhattissa iṃsuādeso hoti.

Upasaṅkamiṃsu, nisīdiṃsu.

505., 482 Jara marānaṃ jīra jiyya miyyā vā.

Jara mara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīra jiyya miyyādesā honti vā.

Jīrati, jīranti, jiyyati, jiyyanti, miyyati, miyyanti, marati, maranti.

506., 496 Sabbatthā’ sassādilopo ca.

Sabbattha vibhattipaccayesu asaiccetassa dhātussa ādissa lopo hoti vā.

Siyā, santi, sante, samāno.

Vāti kimatthaṃ? Asi.

507., 501 Asabbadhātuke bhū.

Asasseva dhātussa bhūhoti vā asabbadhātuke.

Bhavissati. Bhavissanti.

Vāti kimatthaṃ? Āsuṃ.

508., 515 Eyyassa ñāto iyā ñā.

Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāādesā honti vā.

Jāniyā, jaññā.

Vāti kimatthaṃ? Jāneyya.

509., 516 Nāssa lopo yakārattaṃ.

Ñāiccetāya dhātuyā parassa nāpaccayassa lopo hoti vā, yakārattañca.

Jaññā, nāyati.

Vāti kimatthaṃ? Jānāti.

510., 487 Lopañcettamakāro.

Akārapaccayo lopamāpajjate, ettañca hoti vā.

Vajjemi, vademi, vajjāmi, vadāmi.

511., 521 Uttamokāro.

Okārapaccayo uttamāpajjate vā.

Kurute, karoti.

Okāroti kimatthaṃ? Hoti.

512., 522 Karassākāro ca.

Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā.

Kurute, taroti, tubbanti, kayirati.

Karasseti kimatthaṃ? Sarati, marati.

513., 435 O ava sare.

Okārassa dhātvantassa sare pare avādeso hoti.

Cavati. Bhavati.

Oti kimatthaṃ? Jayati.

514., 491 E aya.

Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti.

Nayati, jayati.

515., 541 Te āvāyā kārite.

Te o eiccete āva āyādese pāpuṇanti kārite.

Lāveti, nāyeti.

Yogavibhāgena aññasmimpi ekārassa āyādeso hoti. Gāyati, gāyanti.

516., 466 Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

Sabbasmiṃ asabbadhātukamhi ikārāgamo hoti.

Gamissati, karissati, labhissati, pacissati.

Asabbadhātukamhīti kimatthaṃ? Gacchati, karoti, labhati, pacati.

517., 488 Kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīgha viparītādesalopāgamā ca.

Idha ākhyāte aniddiṭṭhesu sādhanesu kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpāni kātabbāni.

Jāyati, kareyya, jāniyā, siyā, kare, gacche, jaññā, vakkhetha, dakkhetha, dicchati, agacchi, agacchuṃ, ahosi, ahesuṃ iccevamādīni aññānipi sādhanāni yojetabbāni.

518., 446 Attanopadāni parassapadattaṃ.

Attanopadāni kvaci parassapadattamāpajjante.

Vuccati, labbhati, paccati.

Kvacīti kimatthaṃ? Karīyate, labbhate, paccate.

519., 457 Akārāgamo hiyyattanīajjatanīkālātipattīsu.

Kvaci akārāgamo hoti hiyyattanī ajjatanīkālātipattiiccetāsu vibhattīsu.

Agamā, agamī, agamissā.

Kvacīti kimatthaṃ? Gamā, gamī, gamissā.

520., 502 Brūto ī timhi.

Brūiccetāya dhātuyā īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi.

Bravīti.

521., 425 Dhātussanto lopo’nekasarassa.

Dhātussa anto kvaci lopo hoti anekasarassa.

Gacchati, sarati, marati.

Anekasarasseti kimatthaṃ? Pāti, yāti, vāti.

Kvacīti kimatthaṃ? Mahīyati, mathīyati.

522., 476 Isuyamūnamanto ccho vā.

Isu yamu iccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Icchati, niyacchati.

Vāti kimatthaṃ? Esati, niyamati.

523., 526 Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.

Kāritaiccetesaṃ paccayānaṃ ṇo lopamāpajjate.

Kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati.

Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, mayākhyātaṃ samāsato;

Sakaṃ buddhivisesena, cintayantu vicakkhaṇā.